Energietransitie loopt vast op gebrek aan installateurs

Nederland wil 7 miljoen woningen verduurzamen. Van het gas af, warmtepompen erin, zonnepanelen op het dak, isolatie op orde. De plannen zijn ambitieus: 55% minder CO2-uitstoot in 2030. Maar er is een probleem waar beleidsmakers liever niet te lang bij stilstaan. Wie gaat al dat werk doen?

36% van de vacatures is onvervulbaar
Onderzoek van ABN AMRO laat het zwart op wit zien: 36% van de vacatures die samenhangen met de energietransitie is onvervulbaar. Volgens UWV was in 2023 ruim 53% van alle vacatures landelijk moeilijk vervulbaar. In de bouw- en installatiesector ligt dat nog hoger: daar had twee derde van de werkgevers moeite om personeel te vinden. Voor installateurs, loodgieters en elektromonteurs is de arbeidsmarkt al jaren “zeer krap” volgens de UWV-spanningsindicator.

Die cijfers zijn geen momentopname. Het tekort zit vast in de structuur van de arbeidsmarkt. Er zijn te weinig vakmensen, en de vraag groeit harder dan het aanbod.

De bottleneck zit in uitvoering, niet in beleid
Het bijzondere aan de energietransitie is dat het probleem niet in de plannen zit. De subsidies zijn er en de technologie is beschikbaar. Warmtepompen, zonnepanelen en isolatiematerialen zijn betaalbaarder dan vijf jaar geleden. Maar zonder mensen die het werk uitvoeren, blijft alles op papier staan.

Een warmtepomp installeren is geen kwestie van dozen uitpakken en aansluiten. Het vraagt om kennis van verwarmingssystemen, elektra, koeltechniek en steeds vaker ook van slimme gebouwbeheersystemen. Veel van die kennis zit bij een kleine groep ervaren installateurs die het drukker hebben dan ooit. De wachtlijsten bij installatiebedrijven lopen op tot maanden.

Waar komen nieuwe installateurs vandaan?
De instroom vanuit studenten groeit, maar te langzaam. Volgens Platform Talent voor Technologie stijgt het aantal studenten dat kiest voor een technische mbo-opleiding licht, maar het is lang niet genoeg om het gat te dichten. De opleiding duurt twee tot vier jaar, en niet iedereen die begint maakt het af.Bedrijven en brancheorganisaties zoeken daarom andere wegen. Zij-instromers uit andere sectoren worden omgeschoold via versnelde trajecten. Uitzend- en detacheringsbureaus investeren in eigen opleidingsprogramma’s. En er wordt gekeken naar buitenlands talent, al brengt dat eigen uitdagingen mee op het gebied van certificering en taal.

InWork is een van de partijen die daar actief mee bezig is. Via hun Academy worden technisch professionals geworven en opgeleid voor de energietransitie. “We merken dat er veel mensen zijn die de overstap naar techniek willen maken, maar niet weten waar ze moeten beginnen,” zegt een recruiter. “Wij bieden die route: een combinatie van opleiding en direct aan het werk bij opdrachtgevers die zitten te springen om mensen.”

De klok tikt
De doelstelling van 2030 is niet flexibel. En hoe dichter bij de deadline, hoe groter de druk. Gemeenten die wijkuitvoeringsplannen maken, lopen nu al aan tegen de realiteit dat ze de capaciteit niet hebben om hun plannen uit te voeren. Woningcorporaties die duizenden woningen willen isoleren, staan in dezelfde rij als particuliere huiseigenaren.

Het vreemde is: er is werk genoeg. Meer dan genoeg. Iedereen die een technisch diploma haalt, kan morgen aan de slag. Het probleem zit volledig aan de aanbodkant. Wie serieus is over klimaatdoelen, zal eerst het arbeidsmarktprobleem moeten aanpakken. Zonder installateurs geen warmtepompen. En zonder warmtepompen blijven die 7 miljoen woningen gewoon op gas draaien.