Vragen en antwoorden over asielzoekerscentrum Essenkade in Houten

25 juli 2025 om 19:19 Politiek Opvang asielzoekers Houten

HOUTEN De mogelijke komst van een asielzoekerscentrum (azc) op de Essenkade in Houten roept veel vragen op bij inwoners. Waarom is dit plan anders dan eerdere plannen? Hoe zit het met veiligheid en voorzieningen? En waarom nu ineens een grotere opvang dan eerst? Houtens Nieuws zet de vragen en antwoorden op een rij, op basis van informatie van de gemeente Houten en het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA).

door Agnes Krijnen

Volgens de Spreidingswet moet Houten opvang bieden aan 337 asielzoekers. Deze wet staat ter discussie, maar is in elk geval tot 2026 nog altijd van kracht. Ook daarna is het maar zeer de vraag wat er voor deze wet terugkomt, aangezien het probleem in de asielopvang niet vanzelf verdwijnt. De gemeente Houten wil zich zoveel mogelijk aan de wet houden. Dit gaat niet lukken in dit geval, omdat de Spreidingswet voorschrijft dat de opvang voor 1 juli 2025 geregeld is. Daarnaast wil de gemeente ook simpelweg een bijdrage leveren aan een oplossing voor dit internationale probleem.

Wat is er nu anders?

Eerder waren er ook plannen voor de opvang van asielzoekers aan de Essenkade. Deze sneuvelden wegens financiële onhaalbaarheid. Inwoners vragen zich af waarom het nu wel zou lukken. De plannen verschillen aanzienlijk degelijk van elkaar. In het eerdere plan werden minder asielzoekers opgevangen, maar wel ook spoedzoekers en maatschappelijke organisaties. Deze twee groepen worden nu als ‘mogelijke aanvullingen’ gezien en niet meer als voorwaarden. De opvang van 337 asielzoekers is nu de hoofdopdracht.

Een ander groot verschil is dat het COA nu het terrein koopt. Daardoor wordt het COA de leidende en risicodragende partij. In de eerdere plannen huurde de gemeente het terrein en pand van eigenaar De Waal en verhuurde de gemeente het door aan het COA, Woonin en de maatschappelijke organisaties. Daarbij lag het financiële risico bij de gemeente.

Omdat er nu meer asielzoekers opgevangen worden, en het COA financiering krijgt per asielzoeker, zijn de kosten per bewoner lager. Bovendien behoudt het terrein restwaarde, dat drukt de kosten op lange termijn ook voor het COA. Daarbij geeft het COA aan dat de druk op het probleem sinds het eerste plan is gegroeid en de noodopvang duurder is geworden.

Gaan asielzoekers door de wijken dwalen?

Volgens het COA mogen bewoners vrij in en uit lopen, maar brengen zij veel tijd door op de locatie zelf. Dat komt mede doordat ze toegang hebben tot gratis wifi, dit is belangrijk voor contact met familie en de IND. Veel asielzoekers doen ook mee aan dagbesteding of werk. In Houten ziet het COA kansen om met lokale ondernemers samen te werken aan werkgelegenheid. Dat is ook een wens van de gemeente.

Omdat meer asielzoekers worden opgevangen, is er mogelijkheden tot meer voorzieningen op het terrein zelf. Op het terrein komen eigen voorzieningen, zoals dagbesteding, zorg, begeleiding en een team dat de bewoners kent en actief begeleidt. Een middelgrote opvang maakt dit beter mogelijk dan een kleine locatie, waar meestal slechts ambulante teams beschikbaar zijn. Ook is er ruimte voor activiteiten en trainingen, vaak afgestemd op taal- of leeftijdsgroepen.

De angst voor incidenten rond het azc wil het COA graag wegnemen. Incidenten kunnen niet worden uitgesloten, maar volgens het COA komen ernstige voorvallen zelden voor. Veel gemelde incidenten gaan over interne regels, zoals te laat melden of huisregels overtreden. Elke locatie heeft een begeleidingsteam en er zal nauwe samenwerking zijn met wijkagenten. De gemeente gaat tijdens de informatieavonden in gesprek met omwonenden en ondernemers over de zorgen rond veiligheid.

Komen er ‘veiligelanders’ en minderjarige vluchtelingen naar Houten?

Het COA meldt dat er geen alleenstaande minderjarige vluchtelingen naar Houten komen. Deze groep wordt op andere plekken opgevangen waar meer specialistische begeleiding aanwezig is. In andere plekken, zoals Budel en Ter Apel, zijn grote problemen ontstaat door ‘veiligelanders’. Dit zijn asielzoekers die niet in Nederland mogen blijven, omdat ze gevlucht zijn uit een land dat volgens de regels als ‘veilig’ bestempeld wordt.

De gemeente kan niet uitsluiten dat er enkele veiligelanders naar Houten komen, omdat onder deze groep zich ook mensen bevinden die gevlucht zijn vanwege hun geaardheid of geloofsovertuiging. In die gevallen is het voor de vluchteling niet veilig om terug te gaan.

De mogelijkheid bestaat ook dat er statushouders naar de Essenkade komen, mensen die al weten dat ze in Nederland mogen blijven. Dat komt omdat veel statushouders vast zitten in asielzoekerscentra, bij gebrek aan woningen. De gemeente laat weten dat zich onder zowel statushouders als asielzoekers mannen, maar ook vrouwen bevinden, die hun partner en/of kinderen achter moesten laten. Soms zijn het hele gezinnen die met groot risico gevlucht zijn voor oorlog en onderdrukking.

Welke ervaringen hebben omwonenden van vergelijkbare opvanglocaties in de regio?

Het COA laat weten dat in Utrecht vergelijkbare centra zijn, zoals aan de Joseph Haydnlaan (550 bewoners) en Plan Einstein Pahud (300 bewoners en 30 jongeren). Deze verlopen volgens het COA goed, ondanks de ligging midden in woonwijken. De enige incidenten die terug te vinden zijn, vonden plaats op het terrein zelf en niet in de wijken eromheen.

De gemeente Houten kijkt veel naar Plan Einstein, omdat hier een stevige verbinding is gelegd met maatschappelijke organisaties, zoals Houten ook wil gaan doen. Ook daar hielden omwonenden hun hart vast toen het azc begin 2023 geopend werd. Op de website van de wijk, Overvecht, werd anderhalf jaar na opening een artikel gepubliceerd waaruit blijkt dat deze angst ongegrond was.

Is het al zeker dat deze opvang er komt?

Nee, dat is het niet. Ten eerste heeft het COA het terrein en de panden nog niet definitief gekocht, dat proces loopt nog. Daarna heeft gemeenteraad heeft het laatste woord. Pas als een meerderheid van de gemeenteraad voor de plannen is, kan dit doorgaan. Wanneer zij die vraag voorgelegd krijgen, is nog niet bekend gemaakt. Eerst worden de komende maanden inwoners, ondernemers en organisaties geïnformeerd en worden hun zorgen verzameld.