School, woningbouw, supermarkt en kerk, hoe behouden de kernen hun voorzieningen?
4 maart 2026 om 11:55 Maatschappelijk Gemeenteraadsverkiezingen Houten 2026SCHALKWIJK/’T GOY/TULL EN ‘T WAAL De Spar in Schalkwijk, de basisschool in Tull en ‘t Waal, de kerken in ‘t Goy en Schalkwijk, het zijn allemaal voorzieningen die dreigen te verdwijnen. Wat moet er gebeuren om de dorpen van onze gemeente levendig te houden? En wat is de rol van de politiek?
door Agnes Krijnen
Wat valt er te kiezen in Houten?
Op 18 maart 2026 zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. In aanloop naar deze verkiezingen publiceert Houtens Nieuws een aantal artikelen over de volgende thema’s: asielopvang, woningbouw, sport, leefbaarheid kleine kernen, leegstand op Het Rond en duurzaamheid. Deze week de vierde aflevering: leefbaarheid kleine kernen: wat willen de dorpen van de gemeente? En wat doen ze allemaal zelf? Daaronder staan de meningen van de tien politieke partijen over dit thema.
Er is aandacht voor de leefbaarheid van het landelijk gebied in de provincie Utrecht. De gemeente stelde een Agenda Buitengebied op, de provincie stimuleert initiatieven met Leader subsidie en Dorpendeals. Vorig jaar werd de Vereniging Kleine Kernen Provincie Utrecht opgericht. Alles is erop gericht om de dorpen levendig te houden.
BEHOUD SCHOOL
Dat deze aandacht nodig is, blijkt wel uit de uitgebreide berichtgeving over het zwaard van Damocles dat al een jaar boven basisschool Het Mozaïek in Tull en ‘t Waal hangt. De mededeling begin 2025 over sluiting van de school kwam zeer onverwacht, aangezien het aantal leerlingen juist steeg. Het dorp is behoorlijk wakker geschud door de dreigende sluiting van de school.
Er werd een petitie gestart en kinderen overhandigden tekeningen aan de burgemeester waarin zij duidelijk maken waarom de school open moet blijven. De gemeenteraad sprak uitgebreid over de rol van de gemeente in deze zaak en nam een motie aan waarin de wethouder de opdracht kreeg actie te ondernemen. Wethouder Ria Frowijn, destijds van ITH, inmiddels afgetreden en overgestapt naar Houten Anders, zei alles te willen doen om de school open te houden, maar bleef erbij dat het schoolbestuur leidend is.
DORPSPLAN
Uit onafhankelijk onderzoek bleek dat er geen reden was om direct tot sluiting over te gaan, hoewel er wel kwetsbaarheden zijn. De onderzoekers adviseerden vervolgonderzoek naar mogelijke toekomstscenario’s. De resultaten van dit onderzoek worden in maart 2026 verwacht. Op basis daarvan hakt Fluenta de knoop door.
De bovenbouw van Het Mozaïek in Tull en ‘t Waal - Fred
In januari stuurde de voorzitter van stichting Leefbaarheid Tull en ‘t Waal een brief naar de gemeente, de provincie en scholenstichting Fluenta met de oproep om de school in elk geval vijf jaar open te houden. Het dorp is bezig een dorpsplan te maken. ,,Veel bewoners, ondernemers, verenigingen en stichtingen werken hier aan mee. Het is de bedoeling om voor de zomer van 2026 een samenhangend plan klaar te hebben. Het dorp gaat vervolgens in gesprek met alle partijen die bij de uitwerking en invulling van het plan kunnen en willen helpen.”
MOOI ‘T GOY
Dit initiatief doet erg denken aan de activiteiten van Mooi ‘t Goy, van de afgelopen tien jaar. Aftredend voorzitter Hans Miltenburg: ,,Ons dorp stond er toen niet goed voor. Het aantal inwoners daalde, de vergrijzing nam toe, de toekomst van verenigingen en de basisschool stonden onder druk.”
In 2018 werd gestart met het maken van de Agenda voor de Toekomst van ‘t Goy. Daarna werd een eerste ruimtelijk Masterplan gemaakt, waaruit woningbouwplan Kerkzicht voortkwam. Het aantal inwoners van ‘t Goy neemt hiermee met 20 procent toe.
TWEEDE MASTERPLAN
Maar de stichting gaat door. Op dit moment wordt gewerkt aan een tweede ruimtelijk Masterplan, Kerkbrink genaamd. De aanleiding is de geplande verkoop van de kerk, voor 2030. Ad de Rooy, voorzitter van de locatieraad van de kerk en betrokken bij Mooi ‘t Goy: ,,We houden graag de touwtjes in eigen handen en maken zelf een plan. Dit is nog niet definitief, maar wel positief ontvangen door de parochie.”
Plan Kerkzicht omvat 50 nieuwe woningen in ‘t Goy - Mooi ‘t Goy
Over de inhoud van het plan wil De Rooy nu alleen kwijt dat de kerk een maatschappelijke functie behoudt, voor jong en oud. ,,Later kunnen we naar de kerk kijken en zeggen: hij is anders, maar we hebben er iets moois voor terug gekregen.”
BREDER DAN DE KERK
Maar plan Kerkbrink omvat meer dan de kerk. Hans: ,,’t Goy heeft geen duidelijk centrum, het zijn eigenlijk twee dorpen. We willen die twee aan elkaar verbinden en het plein rond de kerk een duidelijker centrumfunctie geven. Ook de voormalige tapasbar, de school, voetbal- en tennisparken worden meegenomen in dit plan. Want we willen graag een nieuwe sportzaal.”
Ook woningbouw maakt deel uit van het gehele plan. Hans: ,,Dit is ten eerste nodig om de plannen te bekostigen, maar we hebben ook nog steeds meer woningen nodig voor starters en senioren.” Mooi ‘t Goy borduurt hiermee voort op de ervaringen die ze met Kerkzicht opdeden. ,,We hebben ervaring en de lijntjes met de gemeente en provincie liggen er. We hopen over één of twee jaar met plannen te komen.”
GEMEENTE EN DORP SAMEN
Over de rol van de gemeente is Mooi ‘t Goy tevreden. ,,We doen het meeste zelf, we hebben ook een stedenbouwkundige met Goyse roots en een juridisch adviseur die ons goed adviseert. Maar de gemeente heeft ook met kennis en kunde geholpen bij de plannen.” Dat de dorpen zelf grote inzet moeten plegen om met een visie voor het dorp te komen, hoeft geen probleem te zijn.
We zijn blij dat we de vrijheid krijgen en de hulp als die nodig is.
Hans Miltenburg: ,,Tot 2019 zat alle capaciteit vanuit het gemeentehuis in nieuwbouw in Houten Zuid. Nu zie je dat weer gebeuren, er moeten weer 5000 woningen bij. Het is fijn dat het dorp ondertussen zijn eigen plan maakt. Wij leveren het panklaar aan voor de gemeente. We zijn blij dat we daar de vrijheid voor krijgen en de hulp als die nodig is.”
Jeannette Zomer, interim voorzitter Stichting Mooi ’t Goy, is positief over de ontwikkelingen: ,,De afgelopen periode hebben we stevige stappen gezet om ons dorp veiliger, hechter en leefbaarder te maken en zien we de verbondenheid merkbaar toenemen. We gaan daarom verder met de verschillende thema’s in onze toekomstagenda om sociale cohesie en leefbaarheid verder te versterken.”
SPAR EN KERK IN SCHALKWIJK
Ook in Schalkwijk grepen inwoners in, toen vorig jaar bekend werd dat de toekomst van de Spar aan een zijden draadje hing. Inwoners startten een actie, hielden enquêtes en probeerden van alles om de supermarkt winstgevend te maken. Tot nu toe is dat nog niet gelukt, maar de inwoners overwegen nu de supermarkt zelf over te nemen, in de vorm van een corporatie.
De kerk in Schalkwijk staat, net als die in ‘t Goy, op het punt verkocht te worden. Ook daarop grepen inwoners in. Er werd een stuurgroep gevormd die samen met dorpsgenoten tot een plan voor herbestemming zal komen. Een van de opties is om de Wiese in de kerk te vestigen.
Door elkaar te kennen, is er meer begrip voor elkaar en leven mensen prettiger samen
In Schalkwijk zijn ook plannen voor woningbouw, in de Grote Driehoek. Die worden wel vanuit de gemeente gecoördineerd. De grote opkomst bij informatieavonden laat wel zien dat ook in Schalkwijk grote behoefte is aan nieuwe woningen.
BEGRIP VOOR ELKAAR
Een stijging van het aantal inwoners is nodig om voorzieningen levendig te houden. En de voorzieningen zijn nodig om ervoor te zorgen dat inwoners elkaar ontmoeten. Ad de Rooy: ,,Er leven verschillende groepen in de dorpen. Mensen die hier zijn opgegroeid en mensen van buiten. Zij zien en spreken elkaar in De Ploeg, in de kerk of langs de lijn van het voetbalveld. Door elkaar te kennen, is er meer begrip voor elkaar en leven mensen prettiger samen.”
Zo denken de tien politieke partijen hierover:
Het Mozaïek is de levensader van Tull en ’t Waal en is met haar bestaan van 120 jaar stevigverankerd in het dorp. Het behoud van de basisschool Mozaïek is daarom een absolute topprioriteit voor ITH. ITH wil dat vanuit leefbaarheid de maximale mogelijkheden moeten worden benut om te komen tot een multifunctionele ruimte, waarin ook onderwijs wordt gegeven.
Demografische prognoses laten bovendien zien dat de school zonder meer levensvatbaar is. De gemeente dient zich daarom ook steviger op te stellen richting het schoolbestuur. ITH is groot voorstander van initiatieven waarbij inwoners in de planfase kunnen mee tekenen en meebeslissen.
Het aan de voorkant betrekken van inwoners, of hen zelfs initiatiefnemer laten zijn, zorgt voor meer draagvlak en deskundigheid. Zij weten als geen ander wat er speelt in de dorpen en wat passend is. Stichting zoals Mooi ’t Goy en Stichting Leefbaarheid Tull en ’t Waal zouden bij beslissingen rondom deze dorpen vooraf gekend en gehoord moeten worden.
Onze kleine kernen verdienen meer dan mooie woorden over “samenredzaamheid”. Voor D66 Houten is het behoud van voorzieningen zoals basisschool De Mozaïek cruciaal voor de leefbaarheid. We moeten alle mogelijkheden onderzoeken, zoals nieuwe woningen en het samenvoegen van functies in één gebouw. De gemeente moet daarin investeren en regie nemen, zodat alle dorpen toekomst houden.
Dat inwoners zelf plannen maken, zoals in ’t Goy of bij Kerkzicht, zien wij als kracht. Het zorgt voor draagvlak en energie in het dorp. Maar burgerkracht mag nooit een noodgreep zijn omdat de gemeente tekortschiet. De gemeente moet initiatief faciliteren, knopen doorhakken en voorkomen dat plannen stranden in regels of vertraging.
In het prachtige groene buitengebied liggen Schalkwijk, ’t Goy en Tull en ’t Waal, waar volop rust en ruimte is. Heerlijk, maar ook een uitdaging als voorzieningen weg dreigen vallen. Scholen, verenigingen en winkels houden de kernen leefbaar; mensen ontmoeten elkaar, kinderen spelen samen.
Het is ingrijpend als de Mozaïek school moet sluiten vanwege laag leerlingaantal. GroenLinks-PvdA vindt dat de gemeente verantwoordelijk is om met inwoners een plan te maken dat over méér gaat dan alleen de school. Samen aan de slag voor een leefbaar Tull en ’t Waal; kijken naar wat er wél kan, met zoveel mogelijk regie voor het dorp.
De hechte gemeenschap is immers de kracht van onze gemeente. Voor ’t Goy koos de gemeente er jaren geleden expliciet voor om die kracht ruimte te geven; inwoners maakten zelf plannen voor extra huizen. Die rol juichen wij toe, toen en nu. De gemeente moet dit soort initiatieven laten bloeien en helpen verwezenlijken. Zo zorgen we voor elkaar én voor een leefbaar buitengebied.
Wat NatúúrlijkHouten betreft verdient elke kern een eigen, volwaardige basisschool, dus ook Tull en ‘t Waal. Kinderen moeten dichtbij huis naar school kunnen. Een basisschool is vaak ook dé ontmoetingsplek in een dorp. Juist voor de leefbaarheid vinden wij het daarom belangrijk dat er in elke kern een school is.
De gemeente is verantwoordelijk voor het gebouw, het schoolbestuur voor de organisatie en de personele invulling. Bij De Mozaïek is juist het laatste het probleem. Voor ons is de vraag: wat heeft het schoolbestuur van de gemeente en de ouders extra nodig om dit op te lossen? Wij willen daar graag constructief over meedenken, omdat we de school open willen houden.
NatúúrlijkHouten juicht lokale initiatieven van inwoners toe. Want wie anders dan de mensen die er wonen weet het beste wat nodig is? De beste ideeën komen uit de samenleving en niet van achter een bureau. Die kracht en passie van de samenleving zelf willen wij benutten. De gemeente denkt mee en helpt ideeën verder.
De Houtense VVD vindt dat het Mozaïek een essentiële rol speelt voor de leefbaarheid inTull en ’t Waal. Wij zijn van mening dat het belangrijk is de huidige situatie voor de komende jaren te behouden, zodat er samen met het dorp een breed gedragen visie op leefbaarheid kan worden opgesteld, waarin ook een plan voor de basisschool wordt meegenomen.
Daarbij is het absoluut noodzakelijk dat de inwoners vooral deze visie opstellen, zodat hun wensen en ideeën een centrale plaats krijgen. De Houtense VVD vind het mooi dat de inwoner niet wacht op de gemeente, maar zelf bouwt aan de toekomst van hun eigen dorp, dit zien wij als een kracht uit de samenleving.
Initiatieven zoals de Toekomstvisie van Mooi ‘t Goy en project Kerkzicht tonen betrokkenheid, ondernemerschap en creativiteit van onze inwoners. Dergelijke burgerinitiatieven zorgen ervoor dat er meer draagvlak is, dat plannen beter aansluiten op de lokale behoeften en dat de gemeenschap sterker wordt.
Het buitengebied maakt Houten uniek. De leefbaarheid van onze dorpen staat of valt met voorzieningen. Een basisschool is daarbij onmisbaar. De gemeente moet alles doen om deze in Tull en ’t Waal te behouden. Daarbij kijken we nadrukkelijk naar slimme combinaties, bijvoorbeeld met kinderopvang of een multifunctioneel centrum.
Dat inwoners zelf met plannen en een toekomstvisie komen, zoals in ’t Goy, zien wij vooral als kracht van de samenleving. Dat laat zien hoe betrokken en verantwoordelijk inwoners zijn. Tegelijk mag de gemeente zich daarbij niet afzijdig houden. Initiatieven hebben ondersteuning nodig om daadwerkelijk verder te komen.
Daarom willen wij weer een vast aanspreekpunt voor het buitengebied bij de gemeente. Iemand die dorpen kent, meedenkt en ideeën in het gemeentehuis verder helpt.
Uitbreidingen, zoals de Grote Driehoek in Schalkwijk, met betaalbare woningen (!) zijn nodig om dorpen vitaal te houden. Daarbij geven we voorrang aan mensen met een binding met het dorp.
SGP-Houten strijdt voor het behoud van het Mozaïek. De dorpsschool is een belangrijke levensader voor de leefbaarheid van het dorp. Daar ontmoeten kinderen, ouders, opa’s en oma’s, en nog zoveel meer inwoners elkaar. De school is een motor voor leefbaarheid, dat gaat verder dan alleen het schoolgebouw.
De gemeente zou zich maximaal in moeten zetten om het Mozaïek te behouden, en daarbij alle mogelijke opties serieus onderzoeken. Daarmee ondersteunen we het schoolbestuur, die gaat over het sluiten of openhouden van de school. SGP-Houten vindt opties zoals een multifunctioneel gebouw of een school die omgebouwd kan worden naar woningen kansrijk.
Waar inwoners en ontwikkelaars vanuit de samenleving het voortouw nemen bij ontwikkelingen juichen wij dat toe, de kracht van de samenleving! In ’t Goy laten inwoners zien regie te nemen op de ontwikkeling van hun mooie dorp, dat trekt terecht brede aandacht, en heeft de volle steun van SGP-Houten.
Waar de ChristenUnie bij de kleine kernen direct aan denkt? Eigen initiatief, naoberschap, er zijn voor elkaar. En als oplossingen te lang duren, dan zelf de handen uit de mouwen steken. Niet voor niets staan de kleine kernen in ons verkiezingsprogramma model voor de wijze waarop we buurten opgebouwd willen zien bij andere woonwijken.
De gemeente moet gemeenschappen niet overnemen, maar ruimte geven en ondersteunen waar nodig. De overheid is er niet om alles te regelen, maar wel om te versterken wat mensen samen opbouwen. Als verbindende factoren als kerken en scholen verdwijnen, dan verdwijnt iets van de ziel van een dorp. Geen winkel, of bedreigd, zoals in Schalkwijk, of pinautomaat, er zijn al weinig voorzieningen. Met geld en slimme ondersteuning kan de gemeente bijdragen aan het in stand houden van voorzieningen. Het combineren van voorzieningen, ook in bestaande gebouwen, helpt om ze open te houden. Ontmoeting en leefbaarheid worden zo versterkt.
Inwoners bepalen de leefbaarheid in de kleine kernen. Een actieve groep inwoners die weet wat er speelt en nodig is, kan samen met de gemeente vooruitkijken naar de toekomst. Zo is woningbouw essentieel voor het behoud van voorzieningen als winkels, sociaal cultureel werk en onderwijs. Die moeten haalbaar en betaalbaar zijn net als overal in Houten.
Houten Anders! vindt dat de gemeente de rol heeft om de kaders voor de toekomst realistisch in kaart te brengen. Het schoolbestuur gaat over de school. Initiatieven zoals de Toekomstvisie van Mooi ’t Goy en project Kerkzicht zien wij vooral als een teken van kracht uit de samenleving. Inzet voor het behoud van de basisschool in Tull en ’t Waal is dit ook.
Viermaal is het sluiten van de school voorkomen. Zodra het behoud van de nevenvestiging van basisschool het Mozaïek in Tull en ’t Waal een feit is, wordt geïntegreerde nieuwbouw van school, sociaal cultureel centrum en kinderopvang gecombineerd met appartementen een serieuze optie.
In de kleine kernen klopt het hart van onze gemeenschap. Het behouden van basisvoorzieningen, zoals de Mozaïek, en het realiseren van betaalbare woningen, vragen om actie van inwoners én gemeente. Volt kiest voor een actieve, faciliterende rol van de gemeente.
We zien kansen in het combineren van maatschappelijke voorzieningen in gebouwen. Door transformatie en verduurzaming van bestaande gebouwen, met inzet van provinciale subsidies, geven we deze plekken een toekomst.
Inwoners die zelf het heft in handen nemen, zoals in ’t Goy, zijn geen teken van falende overheid, maar van een vitale gemeenschap. Wij zien dit als een kans: bewoners kennen hun dorp het best. Als inwoners en gemeente samen optrekken, wordt het beste resultaat behaald! Kleine kernen zijn broedplaatsen voor innovatie en verbinding. Met dorpendeals, participatie en een gemeente die luistert en faciliteert, bouwen we aan dorpen waar jong en oud zich thuis voelt.
