Actiegroep ‘Geen AZC op de Essenkade!’ bestaat niet uit relschoppers; burgemeester voelt zich machteloos

HOUTEN Actiegroep ‘Geen AZC op de Essenkade!’ (GAE) had zich de demonstratie van dinsdagavond heel anders voorgesteld. Hun demonstratie werd gekaapt door relschoppers en voor hun boodschap was geen ruimte meer. Burgemeester Heerschop zag het gebeuren vanuit haar kamer in het gemeentehuis en worstelt met de schaduwkanten van het demonstratierecht. 

door Agnes Krijnen

Herman is een van de leden van ‘Geen AZC op de Essenkade!’ (GAE) uit Houten, die een demonstratie gepland hadden op dinsdag 14 oktober. Hij vertelt graag iets over de aanloop. Hij woont al 38 jaar in de wijk de Campen en kreeg een pamflet van Werkgroep Essenkade Kritisch (WEK) op de mat. ,,Zij organiseerden een bijeenkomst in Nieuwegein, in een school. Ik ben daar geweest en daar ontstonden twee stromingen. De eerste is de WEK, zij vliegen de zaak vooral politiek en juridisch aan.” De WEK gaf in juli al aan graag met de gemeente in gesprek te gaan.  

CONSTRUCTIEF MEEDENKEN

Herman sloot zich aan bij de GAE, dit is een kleine groep van een man of tien. Zowel de WEK als de GAE erkennen het democratische proces. Op de website zegt WEK daarover: ,,Mocht de gemeente uiteindelijk toch besluiten tot opvang op deze locatie, dan willen wij constructief blijven meedenken over randvoorwaarden die ervoor zorgen dat dit voor bewoners en omgeving zo goed mogelijk kan worden ingevuld.” GAE is niet per definitie tegen een opvang, maar wel tegen een opvang in deze vorm en van dit formaat. 

Burgemeester Karen Heerschop - Marjolein Thijse

GAE organiseerde de demonstratie van dinsdag 14 oktober, het doel was een vreedzaam protest. Er zou een spreker komen en een verhaal voorgelezen worden. Ook was er muziek uitgezocht. De demonstratie werd aangemeld bij de gemeente en er was uitgebreid overleg met de veiligheidscoördinator van de gemeente en de politie. Herman merkte dat de aankondiging breed gedeeld werd, ook in groepen van bijvoorbeeld de harde kern van diverse voetbalverenigingen door heel het land en Freedom Fighters. ,,Ik vond het wel spannend worden.”

TEGENDEMONSTRATIE

Zondag werd duidelijk dat er ook een tegendemonstratie zou komen, van Mensen boven Grenzen, die tegen het migratiebeleid van de regering is en voor de opvang van asielzoekers. Op maandag liet de gemeente op Facebook nog weten dat deze groep geen melding had gedaan van de demonstratie. Een paar uur later liet de gemeente op haar website weten dat beide demonstraties bekend waren bij de gemeente en met de organisatie in gesprek was.

Herman is hier verbolgen over: ,,Ze hebben de demonstratie niet op tijd en bovendien in Utrecht gemeld en mochten toch een half uur voor onze demonstratie starten. Wij hebben nog gevraagd of dat omgedraaid kon worden, maar dat was geen optie. De demonstratie van Mensen boven Grenzen gooide olie op het vuur en door deze volgorde kreeg onze demonstratie geen kans.” 

DEMONSTRATIERECHT

Houtens Nieuws vroeg burgemeester Karen Heerschop waarom dit zo gebeurde. Zij zegt dat de demonstratie van Mensen boven Grenzen wel op tijd gemeld was, ruim twee dagen vooraf. ,,Het demonstratierecht staat in de Grondwet in Nederland, dit moeten we ook koesteren.” Maar het heeft ook een schaduwkant. ,,Als gemeente moet je iedere demonstratie faciliteren. Je kunt niet zomaar zeggen: dat gaan we niet doen. Of op een andere plek. Of op een ander tijdstip. Of de een wel en de ander niet.” Wel moet de burgemeester de veiligheid kunnen garanderen. ,,Daarvoor wordt gekeken of er voldoende politiecapaciteit aanwezig is.”

Er was geen reden om de demonstratie te verbieden of aan te passen. Ik was aan handen en voeten gebonden.

Er was een aantal keer overleg tussen burgemeester, politie en het OM. Heerschop: ,,Er was ook een demonstratie in Uithoorn en een oproep om naar de gemeenteraad in Amersfoort te gaan. Maar de conclusie was dat er voldoende politie en ME beschikbaar was. Dus was er geen reden om de demonstratie te verbieden of aan te passen. Ik was aan handen en voeten gebonden.” 

GEEN RELSCHOPPERS

GAE besloot om 17.30 zelf dat hun demonstratie niet door zou gaan. ,,Wij wilden niet dat onze aanhangers gevaar zouden lopen door daar aanwezig te zijn. Ook zouden wij in de hoek van de tegenstanders gedreven worden en de schuld krijgen van onrust en geweld, mocht het zover komen. Die verantwoordelijkheid kunnen en willen wij niet dragen. Wij zijn geen relschoppers.”

De gemeente en politie verwachtten op dat moment nog niet dat de onrust zo groot zou worden. Heerschop: ,,Tot een uur voor de start van de demonstratie waren er bij ons geen redenen om te denken dat de mobiele eenheid nodig zou zijn. Pas toen werd dat duidelijk en toen stond de ME op tijd paraat.” 

Er werden rode rookfakkels afgestoken. Later was ook zwaar vuurwerk te horen. - Agnes Krijnen

Met de politie en gemeente werd vooraf afgesproken dat GAE wel aanwezig zou zijn, om ter plekke te melden aan de aanwezigen dat de demonstratie niet doorgaat, zodat mensen naar huis gaan. Herman: ,,Gelukkig waren er op dat moment nog niet zoveel mensen om onze demonstratie te steunen, dus we hoefden ook eigenlijk niemand naar huis te sturen.” 

PRINSENVLAG

Aan de overkant hadden mensen zich verzameld die duidelijk wel kwamen om te rellen. Veel mensen van buiten Houten, maar ook een aantal inwoners van Houten sloten zich aan. Sommigen hadden blikken bier in de hand, zeker twee hadden een Prinsenvlag bij zich en er werden racistische leuzen geroepen. Uit onderlinge gesprekken ter plekke bleek dat ze uit verschillende delen van het land kwamen en dat een aantal van hen verschillende demonstraties afloopt door het hele land. 

Die lui stonden zich in te drinken daar en zouden zich echt niet door mij laten sturen.

Om 19.10 begon de demonstratie van Mensen boven Grenzen. Vrijwel meteen kwam de groep bij de bibliotheek in actie om daar tegenin te gaan. De politie stond er tussenin.   Herman en zijn 10 medestanders van ATA stonden er om 19.15 beteuterd bij voor het gemeentehuis, in oranje hesjes. ,,Die hesjes moesten we aantrekken, dat was verplicht. Zo konden agenten ons herkennen, mocht er onrust ontstaan.” 

MEGAFOON

Herman: ,,De politie vroeg ons of wij met onze megafoon de mensen die voor de bibliotheek stonden, wilden vragen naar onze kant te komen, omdat de demonstratie daar moest plaatsvinden.” Dat heeft Herman niet gedaan. ,,Ten eerste willen wij helemaal niet geassocieerd worden met een groep die uit is op rellen. Daarbij was ik niet in de illusie dat ze naar mij zouden luisteren, het waren voornamelijk voor ons onbekende mensen die niet uit Houten komen. Die lui stonden zich in te drinken daar en zouden zich echt niet door mij laten sturen.”

Aan het einde van de demonstraties trad de ME op. - KLF Media

De onrust kwam er zeker, maar daar was GAE dus niet bij betrokken. Heerschop bekeek de confrontatie vanuit haar kamer in het gemeentehuis. ,,Ik vond het heel heftig en ben heel boos dat een vreedzame demonstratie gekaapt is door extreem rechts. Zij waren enkel uit op een confrontatie met de politie en die kregen ze. Gelukkig is een confrontatie tussen voor- en tegenstanders voorkomen door goed ingrijpen van de politie en ME.”

POLITIE INZET

Er werden zeker vijf mensen opgepakt, twee uit Houten, de anderen uit Lopik, Alkmaar en Alphen aan de Rijn. Twee politiehelikopters draaiden lange tijd rondjes boven Houten om de collega’s op de grond te helpen om overzicht te bewaren door middel van warmtecamera’s. Een agent raakte gewond door vuurwerk. 

Het is van de gekke dat ons recht van demonstratie zo misbruikt wordt. Ik heb geen pasklare oplossing.

GAE is geschrokken, maar laat zich niet uit het veld slaan. ,,Onze demonstratie is niet doorgegaan. Maar we geven het niet op. We gaan op zoek naar een andere manier om onze zorgen te uiten en te delen. We denken erover na om een bijeenkomst te organiseren in een hal. We vragen hiervoor zeker ondersteuning vanuit de gemeente, zij kunnen faciliteren.”

Hier werkt Heerschop graag aan mee. Zolang het demonstratierecht niet verandert, ziet Heerschop geen mogelijkheden om bij een volgende demonstratie anders te handelen. ,,Het is van de gekke dat ons recht van demonstratie zo misbruikt wordt. Ik heb geen pasklare oplossing. Ik ga graag weer in gesprek met de organisatoren van het tegengeluid, om te zoeken naar een andere manier om hun mening te geven.”  

Lees ook

Politie en mobiele eenheid houden demonstranten in Houten uit elkaar. Demonstratie tegenstanders zoals hij bedoeld was, krijgt geen kans