Unieke verduurzaming Fort Honswijk

HOUTEN Dit voorjaar werd de renovatie van Fort Honswijk feestelijk afgerond. Tijdens deze ruim twee jaar durende renovatie is er ook hard gewerkt aan het verduurzamen van het fort. Deze verduurzaming heeft op een unieke wijze plaatsgevonden. 

Annette Stolk – de Vries

Johan van der Gun is geboren en getogen in het buurschap Honswijk. Als voorzitter van de vrijwilligersorganisatie Stichting Honswijk–Everdingen levert hij zijn bijdrage aan het levend houden van de verhalen van het fort. De afgelopen drie jaar zat hij bovendien in de Raad van Toezicht Stichting Fort Honswijk. Als voormalig eigenaar van een milieuadviesbureau en senior beleidsadviseur voor overheden was zijn kennis van toegevoegde waarde voor de verduurzaming van het fort. 

VERDUURZAMING

Om het fort te verduurzamen is er een groot aantal maatregelen uitgevoerd. Van der Gun: ,,Het meest in het oog springende is het warmte opweksysteem. Daarnaast is het distributiesysteem van het leidingnetwerk over het terrein en de afname van warmte in de gebouwen uniek te noemen. Bovendien zijn er 150 zonnepanelen op de werkplaats gelegd. Daarmee zijn we ten aanzien van de stroomvoorziening voor een groot deel zelfsupporting.”

(tekst loopt door onder de foto)

Voorzetramen in een van de bunkers van Fort Honswijk - Annette Stolk - de Vries

VOORZETRAMEN 

Op het terrein van Fort Honswijk staan diverse gebouwen. Deze zijn inmiddels allemaal voorzien van voorzetramen met dubbel glas. ,,Daarmee hebben we een dubbele afsluiting gecreëerd”, legt Van der Gun uit. ,,Achter de stalen of houten deuren zitten vensters of deuren met dubbel glas.” Bij sommige ramen was dit niet mogelijk en is monumentenglas geplaatst. Alles is bovendien voorzien van kierafdichting en in de gebouwen is overal vloerisolatie aangebracht. De ruimtes worden verlicht door middel van ledverlichting met een zelfstandige regeling, zodat er nooit onnodig ergens licht blijft branden.” 

SUBSIDIE

Voor de restauratie van het fort ontving de gemeente Houten subsidie. ,,De basissubsidie was 40% van de kosten van de restauratie. Een verhoging naar 70% was mogelijk als er ook gewerkt zou worden aan verduurzaming. Door de toegankelijkheid van het fort te verbeteren kwam er nog eens 10% extra subsidie bij. Daarmee was de inzet van de restauratie 80% subsidie en 20% eigen bijdrage”, legt van der Gun uit. 

(tekst loopt door onder de foto)

Fort Honswijk - Annette Stolk - de Vries

MUURSCHILDERINGEN 

De Rijksdienst voor het Cultuur Erfgoed bleek erg gecharmeerd van de muurschilderingen die volop aanwezig zijn in het fort. Voor de consolidatie van de muurschilderingen werd er vanuit die hoek geld beschikbaar gesteld. Van der Gun: ,,Wij waren geweldig blij dat dit gelijk meegenomen kon worden. Dit was als zelfstandig project namelijk nooit gelukt.” De restauratie nam uiteindelijk ruim twee jaar in beslag genomen, de verduurzaming driekwart jaar. Van der Gun schat dat de totale renovatie vijf à zes miljoen euro heeft gekost. 

Geen verbranding betekent geen CO2 uitstoot, geen stikstof, geen stank en nauwelijks geluid

AQUATHERMIE 

Eerst was het de bedoeling om het warmte-opweksysteem te laten werken door middel van een biomassa-installatie. Op voorspraak van Van der Gun werd dit in heroverweging genomen: ,,Biomassa moet verbrand worden en kijkend naar de milieubalans kwam dit steeds meer onder druk te staan.” Stichting Fort Honswijk liet vervolgens een studie uitvoeren waarbij alle beschikbare systemen op een rij werden gezet. Hieruit bleek, kijkend naar milieubelasting en kosten, dat biomassa helemaal niet zo gunstig was. ,,We hebben toen uiteindelijk gekozen voor een aquathermie installatie. Met deze techniek wordt water uit de slotgracht onttrokken. Vervolgens wordt dit water in een systeem gebracht waarbij de warmte van het water wordt ontnomen en de energie die hierbij vrijkomt wordt vervolgens gebruikt voor de vloerverwarming. Het gekoelde water gaat op een andere plek weer terug in de slotgracht. Hiermee is er dus sprake van warmteuitwisseling van het oppervlaktewater. In zomerse periodes wordt warmte opgewekt door de zon. Het grachtwater functioneert dus min of meer als een batterij voor verwarming. Geen verbranding betekent geen CO2 uitstoot, geen stikstof, geen stank en nauwelijks geluid”, aldus Van der Gun. 

Fort Honswijk is tot dusver het eerste en enige fort dat gebruik maakt van dit systeem. De verduurzaming is in driekwart jaar gerealiseerd. ,,Een dikke pluim voor iedereen die hieraan meegewerkt hebben”, stelt Van der Gun trots.