Onze man uit Amsterdam - Doolhof

Voor deze column heb ik speciaal ‘De Naam van de Roos’ van Umberto Eco herlezen. Daarin verwoordde William van Baskerville namelijk het perfecte doolhof: waar elke willekeurige plek op elke andere willekeurige plek leek. Ik las het boek toen ik student was en had dit zo onthouden, maar ik kon het nergens terugvinden. Er stond wel iets vergelijkbaars in een naschrift van Eco: waar elke weg verbonden kon zijn met elke andere weg. Dat lijkt erop en mijn studententijd is lang geleden.

Ik heb lang in Amsterdam gewoond en kan u verzekeren dat Daniël Stalpaert op dit punt van wanten wist. De grachten hou je nog wel uit elkaar als je oplet (van binnenuit: Singel, Heren, Keizers, Prinsen en dan de Nassau- en Stadhouderskade), maar als ik bij café De Doffer moet zijn, kan ik nog steeds – na meer dan veertig jaar – zomaar één van de andere acht straatjes in fietsen. En in de Jordaan weet ik nog steeds niet of de Anjelierstraat nu ten noorden of ten zuiden van de Frits Westerstraat ligt.

Toch kun je in Amsterdam nog afgaan op herkenningspunten: De tweede straat ten zuiden van de Noordermarkt is de Anjelierstraat. En de Doffer ligt aan de eerste zijstraat links als je op het Singel van de Krijtberg af komt en dan helemaal doorrijden tot het derde straatje van de negen. Ja, nee, niet meteen links de Beulingstraat in, dan plons je de Herengracht in. De eerste links waar bruggen zijn!

In de grachtengordel kun je noord nog van zuid onderscheiden, liggen om de haverklap bruggen, markten, kerken, musea of een Papeneiland. Houten is een ander verhaal, daar lijkt echt elke plek op elke andere. Plus dat het stedelijk ontwerp veelvuldig gebruik maakt van niet-rechte hoeken. Vooral dat laatste is ideaal voor het verliezen van je gevoel voor richting.

En herkenningspunten zijn een stuk minder ruim gezaaid. In het Oude Dorp en rondom het Rond zijn er zat, maar zit je eenmaal in de spreekwoordelijke bloemkoolwijken, dan moet je toch wel heel erg goed thuis zijn in de laat 20e eeuwse confectie-architectuur om je herkenningspunten te vinden.

Dus heb ik – al sinds ik hier woon – op mijn fiets zo’n klem zitten voor de navigatie op mijn smartphone, want anders vind ik de weg hier gewoon niet.

Mocht u ooit plotsklaps achter u een vrouwenstem iets horen zeggen in de trant van ‘slight right to stay on Dievengilde’, ‘turn left on Boem Paukeslag’ of ‘stay on Slagveld for threehundred meters’, dan ben ik dat, boldly going where no Amsterdammer has gone before...

Linus Huibers woont na veertig jaar in Amsterdam nu in Houten, een cultuurshock waar hij zich nog dagelijks over verwondert.