Cultuurparticipatie voor jong en oud in Houten: Bea Nederhoff ziet cultuur als verbindende factor

HOUTEN Houten is de afgelopen decennia flink gegroeid, van ruim 30.000 inwoners in 1995 tot ongeveer 51.000 in 2025. Cultuurmakelaar Bea Nederhoff zet cultuur in als verbindende factor. Nieuwe inwoners hebben vaak nog weinig binding met Houten. Ik spreek Bea over hoe je jong en oud betrekt bij cultuur en met elkaar.  

door Lisanne Lentink

Het is maandagochtend en we zitten in de foyer van Theater Aan de Slinger. Ik had niet verwacht dat een theaterfoyer op een maandagochtend zo levendig zou zijn. Bea: ,,We willen een huiskamer van de stad zijn. Je kunt hier van de ochtend tot de avond terecht.” Er werken een paar mensen achter hun laptop en in de hoek is een vergadering. Het theater ligt naast het station en naast een middelbare school, zeker vanuit de school werken regelmatig docenten of leerlingen in de open foyer. Een goede plek dus om ook als cultuurmakelaar regelmatig aanwezig te zijn.  

De invulling van Bea’s functie is anders dan bij de meeste andere cultuurmakelaars of cultuurcoaches. Het is onderdeel van haar werk bij Aan de Slinger, waar ze ook leidinggevende is van de afdeling ‘Buitenspelen’. Met een team van vijf vaste medewerkers organiseren ze projecten voor verschillende doelgroepen. Hierin zit veel overlap met haar rol als cultuurmakelaar. Vanaf het prille begin is ze betrokken bij Aan de Slinger. Toen het theater 15 jaar geleden werd gebouwd, deed ze er een afstudeerproject met twee andere studenten. ,,Daarna heb ik nog wat andere dingen gedaan, maar al vrij snel zochten ze een soort assistent voor de cultuurmakelaar. Zo ben ik dat eerst parttime gaan doen en ben ik er ingerold.”

Toen Bea hier als cultuurmakelaar startte, was er nog niet veel te beleven: ,,Als je een voorstelling wilde bezoeken, kon dat in het gemeentehuis in een soort raadzaal. Er werd een lampje opgehangen en dan kon een cabaretier of zangeres daar z’n ding doen. Super amateuristisch natuurlijk.” Binnen tien minuten sta je in het centrum van de stad Utrecht. Tegelijkertijd staat er in Houten een mooi aanbod, ook met grote namen in het theater. Het heeft een andere insteek, vertelt Bea: ,,We wilden vanaf begin af aan juist een huiskamer van de stad zijn. Dat was 15 jaar geleden nog vrij uniek. Als amateurgezelschap krijg je een even goede behandeling als wanneer je Youp van ‘t Hek bent. Er wordt een lichtplan gemaakt en kaartjes worden verkocht via het kassasysteem.” Bea geeft aan dat ze allerlei verenigingen helpen bij producties, op een professionele manier door verschillende collega’s. Zij is zelf vaak vanaf het begin betrokken: ,,Ik denk graag mee bij het eerste idee als een vereniging een keer wat anders wil of willen het groot aanpakken. Dan denk ik mee met vragen als: hoe komen we aan fondsen? Hoe schrijf je een projectplan? Dus ik geef veel praktische tips. Maar ik help ook met contacten. Inmiddels merk ik dat veel van die verbindingen zijn gelegd.” 

Vanuit haar rol als cultuurmakelaar organiseert Bea ook zogenaamde speeddates. Samen met cultuurambtenaar Julia Terlunen zit ze dan in foyer. ,,Mensen moeten zich wel even inschrijven en kunnen dan een kwartiertje met ons sparren. Dat werkt als een trein. Want het staat wel op de website dat mensen mij mogen bellen, maar die drempel is blijkbaar best hoog, wat ik ook snap. Door die speeddates komen mensen die nog helemaal aan het begin van hun project staan, tot aan mensen die nog een paar sponsors nodig hebben. Die kunnen wij dan helpen. Daardoor weten we ook heel goed wat er speelt en waar mensen mee bezig zijn. Zo kunnen we mensen met elkaar verbinden.” Soms komt iemand ook met een heel groot idee en helpt Bea om het tot een haalbaar plan te maken en bijvoorbeeld te adviseren over vergunningen en fondsen.  

Bea geeft een aantal tips: ,,Maak je plan zo concreet mogelijk en zorg altijd voor een mix van verschillende geldbronnen. En ChatGPT is onze nieuwe, grote vriend. Zo’n projectplan is best even werk, daar kan ChatGPT bij helpen. De meeste mensen in culturele sector hebben goede ideeën, dat is het moeilijke niet. Wel om de ideeën realistisch te maken en binnen een bepaalde planning.” Bea raadt niet aan om je volledige projectplan door ChatGPT te laten schrijven, maar de tool bijvoorbeeld te vragen om te helpen met bepalen wat er in de inhoudsopgave moet staan. ,,Ieder fonds heeft andere doelstellingen en richtlijnen, dan moet je bijvoorbeeld in 500 woorden een samenvatting geven en bij een anders fonds weer in 300 woorden. Daar kun je een hele dag mee bezig zijn. Daar heb je helemaal geen zin in. Dan kan ChatGPT helpen als je jouw projectplan uploadt en dan zegt: ‘Fonds X wil graag weten of we ook aan duurzaamheid hebben gedacht en op welke manieren.’ Dan komt dat er gewoon uit. Dat scheelt zoveel tijd.” 

Midden in het interview hebben we een taartmomentje, want het theater heeft een recordaantal bezoekers behaald. Geen straf om het gesprek even te onderbreken voor een stukje appeltaart. Over trakteren gesproken, Bea benoemt even later dat je als cultuurmakelaar niet alleen mensen en initiatieven aan elkaar verbindt: ,,Maar af en toe mag je mensen ook trakteren op mooie dingen.” Daarmee doelt ze op lichtkunstfestival VONK, wat al een aantal jaar wordt georganiseerd op een van de forten in de omgeving. Aanstaande editie is in de herfstvakantie en in samenwerking met Theater DE KOM in Nieuwegein. Bea ziet lichtkunst als een laagdrempelige manier om kunst te ervaren. Dit jaar is er een uitgebreid educatieprogramma aan VONK toegevoegd waar alle groepen 8 uit Houten en Nieuwegein aan meedoen. Ook voor de middelbare scholen en het MBO Yuverta ontwikkelen ze een op maat gemaakt educatieprogramma voor VONK, waarvan de resultaten op het lichtfestival te zien zijn. ,,Er komt een kunstenaar in de klas vertellen over lichtkunst en de leerlingen maken zelf ook een ontwerpje. Dit kunnen ze zelf bewonderen op VONK. Zo slaan we twee vliegen in één klap: leerlingen komen met een relatief nieuwe kunstvorm in aanraking en ouders of begeleiders kunnen mee. Waarvan veel mensen daar zijn die zelf niet zo snel naar een museum of theater zouden gaan.”

In Houten zijn veel projecten voor kinderen en jongeren, maar ook de oudere doelgroep vergeet Bea niet. Zoals in het project ‘De Gouden Dans’. Een dansvoorstelling met 80 ouderen. Hiermee hebben ze een prijs gewonnen voor ‘best age-friendly cultural city’ (beste leeftijdsvriendelijke culturele stad). Kennisinstitutuut Movisie heeft onderzocht wat de voorstelling met deelnemende ouderen heeft gedaan. Dit onderzochten ze niet alleen met een enquête, maar met ook met gesprekken, die vaak ook gefilmd zijn. ,,Het is mooi om terug te zien. Er was een vrouw aan wie werd gevraagd wat het met haar doet om weer te dansen. Je ziet haar helemaal volschieten en ze zegt: ‘Ik voel me weer een meisje van twaalf die op het schoolplein stond te dansen. Ik kan het weer en ik voel het weer.’ Ik krijg er kippenvel van dat dansen dit doet. Het heeft voor deze mevrouw veel gebracht. Veel van deze ouderen verliezen een naaste. Zo’n groep wordt heel hecht, waarbij lief en leed wordt gedeeld. Het meedoen aan de voorstelling is een lichtpuntje voor mensen geweest.” Bea benoemt dat bij Theater Aan de Slinger veel amateurverenigingen optreden. Dat zijn vaak kinderen die op het podium staan en dan komen de ouders en grootouders kijken. Nu waren de rollen omgedraaid: ,,Opa en oma waren de ster. Dat is zo tof dat de kids helemaal trots zijn op hun opa en oma.”

Het is tijd om het gesprek af te ronden en onderweg naar Fort Honswijk te vertrekken om wat foto’s te maken. ,,We hebben hier in Houten prachtig UNESCO erfgoed met de forten. Ik denk regelmatig met de gemeente mee wat we hiermee kunnen qua cultuur.” Op naar één van deze iconische plekken.