Herstel van levend erfgoed
4 mei 2026 om 12:02300 jaar oude bomen
HOUTEN Aan het fietspad tussen Oud Wulven en de Rondweg langs Yuverta wordt gewerkt aan een bijzonder experiment met grote betekenis voor natuur én erfgoed. Maria van de Looverbosch van de Stichting NatuurvanVroeger NU probeert nieuwe bomen te kweken uit snoeiafval van eeuwenoude essen.
door Agnes Krijnen
Het gaat om knotessen langs dit fietspad, bomen van naar schatting driehonderd jaar oud. Ze zijn karakteristiek voor het historische agrarische landschap en dragen uniek genetisch materiaal met zich mee, zo zegt Van de Looverbosch. Maar de es staat hier net als elders in Nederland onder druk: door essentaksterfte zijn inmiddels twee van de vijf knotessen aan het fietspad verloren gegaan.
HISTORIE Van de Looverbosch: ,,Deze bomen zijn nauw verbonden met de agrarische geschiedenis van het rivierkleigebied. Ze werden gebruikt als omheining, maar de takken werden ook om de zoveel jaar geoogst. De dunnere takken dienden als veevoer in de winter en de iets dikkere en dikke werden onder meer gebruikt om er allerlei stelen voor landbouwgereedschap van te maken.”
Vaak worden zieke essen vervangen door een andere soort of een willekeurige jonge es. Eigenlijk is dat zonde, zegt Van de Looverbosch. ,,We hebben te maken met honderden jaar oud DNA-materiaal. Dit zijn geen gewone bomen, maar dragers van geschiedenis. Als we ze vervangen door standaard jonge bomen, verliezen we een stuk levend erfgoed.”
BRITSE TUINIER De essentaksterfte bedreigt de essen in Nederland al zo’n jaar of tien. In Groot-Brittannië kwam de ziekte eerder tot uiting, waardoor daar ook meer onderzoek naar de ziekte is gedaan. Van de Looverbosch leerde van de bekende Britse tuinier Monty Don een methode om van gesnoeide boomtakken, nieuwe bomen te kweken. ,,Die methode heb ik vervolgens toegepast op enkele essentakken die deze winter bij de eeuwenoude knotessen net gesnoeid waren.”
Van de Looverbosch zette een stuk of tien stukjes tak in een met water gevuld jampotje. Ook buiten zette ze een aantal potjes met takken neer, sommigen met aarde, anderen van water. ,,In maart en ook april kan het buiten ’s nachts nog behoorlijk koud zijn. Daarom verwachtte ik aan die takjes buiten in maart ook nog niet veel ‘herleven’. Maar bij de takjes binnen voor het raam begonnen de knoppen begin maart daadwerkelijk te ontbotten!”
SENSATIE Door de zwarte knoppen zag Van de Looverbosch iets groens en er groeiden haarworteltjes in het water. Ze is heel enthousiast: ,,De grote sensatie hiervan is dat we nieuw leven zien komen uit ruim driehonderd jaar oud DNA-materiaal!”
Binnenkort gaat Van de Looverbosch praten met het SBNL Natuurfonds, over subsidie voor het herstellen van dit stukje groene cultuurhistorie. ,,De bedoeling is dat daarvan deels bekostigd kan worden het gebruik maken van het oude DNA-materiaal.” De stichting kijkt verder dan deze essen en schenkt de komende tijd bijzondere aandacht aan vijf locaties in de gemeente Houten met groen erfgoed.
