Een dag als verpleegkundige nierdialyse - Vier uur nierdialyse is alsof je vier hebt hardgelopen

5 mei 2026 om 11:28 Mensen

HOUTEN ,,Dit is de kunstnier. Hierin gebeurt het.” Verpleegkundige nierdialyse Doreth Cremer houdt een smalle koker van ongeveer 30 centimeter lang omhoog en sluit die aan op een machine die naast een bed staat. ,,Je nieren halen afvalstoffen uit je bloed, maar als je nieren niet goed werken, doet nierdialyse dat.” Dat is voor patiënten heel intensief. Drie keer per week liggen ze zo’n vier uur aan het dialyse-apparaat. Doreth sluit verschillende slangetjes aan op de machine en terwijl die nog bezig is met opstarten, komt de eerste patiënt al binnen.

door Queenie Scholtes

,,Tien jaar”, zegt de man op de vraag hoe lang hij al bij het Antonius Ziekenhuis voor nierdialyse komt. ,,Het zit in de familie. Mijn broer heeft het ook. Hij heeft een nier van onze zus en dat werkt goed, maar bij mij was dat niet mogelijk.” Zijn leven staat in het teken van nierdialyse. ,,Dit gaat voor, de rest boeit me niet. Of, nou ja, het boeit me wel, maar het kan allemaal niet.” Niet iedereen begrijpt dat, vertelt hij. ,,Dan zeggen ze: ‘Hoe kun je moe zijn? Je hebt toch net al een hele tijd gezeten?’”

Onbegrip

,,Er is veel onbegrip”, vult Doreth aan. ,,Mensen maken opmerkingen als: ‘Een drankje kan toch wel?’ of komen met goedbedoelde adviezen als: ‘Je moet goed drinken, dan spoelen je nieren lekker door.’ Als je nieren werken, klopt dat ja. Maar juist niet, als ze niet werken. Want omdat nieren niet goed werken, houden veel patiënten vocht vast en dat gaat overal zitten. Daarom mogen die patiënten maar zo’n achthonderd milliliter per dag drinken. Heb je je wel eens voorgenomen om niet te snoepen en ontdekt hoe moeilijk dat dat is? Dit is nog veel moeilijker. Je hebt acuut dorst, maar je mag toch niet drinken.”

En weinig drinken is niet het enige. Er zijn heel wat leefregels waaraan nierpatiënten zich moeten houden. ,,Denk aan een zoutarm of zoutloos dieet om te zorgen dat je minder dorst hebt en vocht vasthoudt. En fruit is misschien gezond, maar daarvoor moet je per stuk honderd milliliter aan vocht rekenen. Drie mandarijntjes en je hebt maar een halve liter voor die dag over. Dan moet je ook nog letten op producten waar kalium of fosfaat inzit, want te veel hiervan kan bij hen leiden tot bijvoorbeeld hartklachten en botproblemen.”

Het is niet motiverend als je drie keer in de week moet horen wat allemaal niet mag of wat je niet goed doet

Niet dat iedereen zich aan de leefregels houdt, laat Doreth weten. ,,Er was een kroegbaas die elke dag een fles wijn leegdronk. ‘Die telt niet mee, want alcohol verdampt’, zei hij dan. Daar lachen we om met elkaar, maar wat hij deed is natuurlijk niet verstandig. Toch gaan wij niet de hele tijd met een opgeheven vingertje zitten. De patiënten krijgen ondersteuning van een diëtist en van een maatschappelijk werker. Zij weten allemaal echt wel dat een gezonde leefstijl en bewegen voor hen extra belangrijk is. Daarbij is het niet motiverend als je drie keer in de week moet horen wat allemaal niet mag of wat je niet goed doet. We willen juist positief begeleiden en zorgen voor een goede sfeer zodat iedereen zich op de afdeling thuis voelt.”

Omdat de impact zo groot is, is het zeker in het begin voor de meeste patiënten een rouwproces, ziet Doreth. ,,Het verlies van je gezondheid, soms het verlies van je baan of verlies van je sociale netwerk. Niet iedereen heeft er begrip voor dat je niet meer volop mee kunt doen. Daarbij komt dat je het aan een nierpatiënt meestal niet ziet dat iemand ziek is. En als mensen het al weten, hebben ze vaak ook niet door dat wij hun ritme van de week gaan bepalen en hoe zwaar de behandeling is. De belasting voor het hart is groot. Vier uur nierdialyse is alsof je vier uur hebt hardgelopen.”

Op vakantie

Een man in het tegenoverliggende bed, kijkt naar de televisie. Hij komt al vijf jaar voor nierdialyse. ,,De grootste verandering is dat je beperkt bent”, vertelt hij. ,,Maar je kunt niet anders.” Tegelijk geeft hij aan dat het bij hem best meevalt. ,,Nierdialyse kan op heel veel plekken. Dus ik ga wel op vakantie.” Ook een vrouw die vandaag op dezelfde unit ligt, laat zich niet tegenhouden en vertrekt jaarlijks voor een aantal weken naar Turkije. ,,Ik heb familie daar die me helpt”, zegt ze. ,,Zo hebben ze uitgezocht waar ik het best terecht kan.”

Doreth staat inmiddels bij een andere patiënt. Hij heeft een shunt: een operatief aangelegde verbinding tussen een slagader en een ader. Door de hogere druk kan het bloed sneller stromen en zet de ader daardoor uit. De wand wordt steviger en is zo makkelijker aan te prikken. De ader op de onderarm van de man is inderdaad een stuk dikker en daarmee duidelijk zichtbaar. ,,Je mag wel even voelen”, zegt hij. Ik leg mijn hand op zijn onderarm en voel het pulseren van de slagader. ,,Als een shunt mogelijk is, heeft dit de voorkeur, omdat het minder infectiegevoelig is”, legt Doreth uit.

,,De dialyse zelf is niet pijnlijk, maar het aanprikken kan wel gevoelig zijn”, zegt Doreth. De man haalt zijn schouders op. ,,Ik had me erop ingesteld dat het pijnlijk zou zijn, maar je went eraan. Soms zie ik mensen en denk dan: stel je niet zo aan.” ,,Het is voor iedereen anders”, reageert Doreth terwijl ze met een echoapparaat kijkt waar ze het beste kan prikken. Ze zet de naald erin. Hij geeft geen kik. Dan volgt de tweede naald zodat via het slangetje het gezuiverde bloed weer terug kan stromen.”

Ik wil graag samen met chronisch zieke patiënten de behandeling op een zo prettig mogelijke manier een plek geven in hun leven

Voor Doreth is het nooit een vraag geweest wat zij zou worden. Al vroeg wist ze dat ze in de zorg wilde werken en is dat ook na de middelbare school gaan doen. Eenentwintig jaar werkte zij in het Wilhelmina Kinderziekenhuis op de afdeling Kinderoncologie en Neonatologie (zorg voor vroeggeboren kinderen), en de afgelopen veertien jaar als verpleegkundige nierdialyse. ,,Het technische vind ik leuk. Je moet heel goed weten hoe de machine werkt. En ik wil graag samen met chronisch zieke patiënten de behandeling op een zo prettig mogelijke manier een plek geven in hun leven.”

Er klinkt een indringende piep uit de unit van Doreth. Bij de bovenste naald van de man met de shunt zit een dikke bult. Het blijkt dat de naald is verschoven. ,,Wil je hulp?” vraagt een collega aan Doreth. Met het echoapparaat, kijken ze hoe ze zo goed mogelijk een nieuwe naald kunnen zetten. De man klaagt niet, maar zijn gezicht verraadt dat het zeer doet. Doreth haalt de verschoven naald eruit. Tien minuten moet ze druk zetten op de plek waar de naald zat om het bloeden te stelpen. ,,Soms kan het dat een naald verschuift en moeten we helaas een derde keer aanprikken. Gelukkig zit er veel bewaking op de machine, maar je ziet dat we ook echt moeten blijven opletten.”

Band opbouwen

Een van de mooie aspecten van werken op de afdeling nierdialyse is voor Doreth dat je een band met patiënten kunt opbouwen. Tegelijk is dialyse palliatief, vertelt ze. ,,Het is de laatste fase. Als we niet dialyseren, zouden ze overlijden. Je blijft dus dialyseren tot iemand een transplantatie krijgt, iemand herstelt bij tijdelijk nierfalen, of als je stopt.” In dat geval stapelen afvalstoffen zich op, raakt iemand in een coma en komt te overlijden. ,,Als nierpatiënt word je versneld ouder. We bekijken daarom ook elk jaar samen met de patiënt: hoe gaat het in vergelijking met vorig jaar? Wat is voor jou nog kwaliteit van leven? En wat wil je nog?”

Het hebben van een prettige band met patiënten is dus ook wat het werk soms zwaar maakt. ,,Als bijvoorbeeld een patiënt ineens slecht gaat en komt te overlijden, of als jongere mensen wegvallen, raakt me dat wel. Zo was er een vrouw die daarnaast ook nog borstkanker kreeg en uiteindelijk daaraan overleed. Vlak daarvoor zei ze tegen me dat ze nog niet klaar was met het leven.” Doreth is even stil. ,,Ik snap het, maar ik kon verder niets meer doen dan bij haar blijven zitten en er voor haar zijn.”

Altijd vrolijk

De tijd voor de eerste patiënten van deze dag zit er bijna op. ,,We gaan ze zo van de machine afhalen en dan kunnen ze naar huis”, zegt Doreth. Een patiënt met vriendelijke ogen glimlacht. ,,Mensen vragen wel eens: ‘Hoe kun jij altijd zo vrolijk blijven?’ Maar bij wie moet ik gaan zeurpieten? Wat moet dat moet.” Eén dag rust en daarna moet ze weer dialyseren. Vandaag gaat ze thuis even bijkomen en er moet nog gekookt worden. Dan verschijnt er een speelse glimlach. ,,Of misschien regelt mijn zoon wel iets.”