Voormalig burgemeester van Houten Wouter de Jong: ‘We moeten bedenken wat het beste is voor heel Houten, niet alleen voor onszelf’
20 februari 2026 om 11:52 Overig Tips van de redactieHOUTEN Op 18 maart gaan we naar de stembus om te bepalen wie er in de gemeenteraad komen. Wat is de kracht van de lokale democratie? En aan welke voorwaarden moet deze voldoen? Houtens Nieuws vroeg het aan voormalig burgemeester van Houten, Wouter de Jong.
door Agnes Krijnen
De Jong was van 2013 tot 2019 burgemeester van Houten. Daarvoor was hij ook gedeputeerde bij de provincie Utrecht en later werd hij op verschillende plekken gevraagd crises te bezweren, van project paleis Soestdijk tot het nationale stikstofdossier. Hij was op verschillende niveaus van allerlei kanten onderdeel van de democratische rechtsstaat.
SPREIDEN VERANTWOORDELIJKHEID
Volgens De Jong zijn er twee pijlers onder een goed werkende lokale democratie. De eerste is het spreiden van verantwoordelijkheid. ,,Het college, de gemeenteraad, de media en de inwoners hebben allemaal een eigen rol. De macht zit niet op één plek, en dat dwingt iedereen om rekening te houden met elkaar.”
In het ‘doormodderen’ zit het kijken naar de belangen van verschillende groepen.
Die wederzijdse afhankelijkheid vormt meteen de tweede pijler. ,,In een democratische rechtsstaat zit ingebakken dat je nooit alleen vanuit je eigen voorkeur kunt handelen. Nederland is een polderland. Je moet voortdurend afwegen wat jouw keuze betekent voor een ander.”
DOORMODDEREN
Dat voortdurende overleg maakt besturen minder efficiënt, erkent De Jong. ,,Het is zeker een zwakte, maar tegelijkertijd ook de kracht.” Compromissen sluiten kost tijd en leidt soms tot het gevoel dat Nederland ‘doormoddert’. ,,Maar dat doormodderen is essentieel. Daarin zit het kijken naar de belangen van verschillende groepen.”
Een succesvolle democratie vraagt volgens hem om bewustzijn bij iedereen. Niet alleen politici, maar ook kiezers moeten verder kijken dan hun eigen belang. ,,Stemmen betekent nadenken over het algemeen belang. Dat geldt ook voor politieke partijen, zeker in campagnetijd.”
BEWAAKT
In een gezonde democratie houdt de meerderheid rekening met de minderheid. De Jong: ,,Democratie is de macht van de meerderheid, rekening houdend met de minderheid.” Dat principe wordt bewaakt door de rechtsstaat. ,,Ook met een meerderheid kun je niet alles doen wat je wilt. De wet fungeert als vangrail en voorkomt het ontstaan van een autocratie.”
Wouter de Jong was van 2013 tot 2019 burgemeester van Houten. - Privé bezit Wouter de Jong
Die rechtsstaat bestond zelfs al vóór de democratische rechtsstaat, benadrukt hij. ,,In de Middeleeuwen moest de koning zich voor het eerst aan de wet houden. Dat is langzaam uitgegroeid tot het systeem dat we nu kennen, waarin macht altijd begrensd is.”
De Jong wijst op artikel 1 van de Duitse Grondwet, waarin staat dat de menselijke waardigheid onaantastbaar is. ,,Deze is opgesteld na de Tweede Wereldoorlog en is niet aan te passen. Het betekent dat we altijd de ander moeten blijven zien als mens. Het klinkt simpel, maar is essentieel. Zodra tegenstanders worden weggezet als ‘ongedierte’ of ‘ratten’, leidt dit tot ontsporing.”
ONDERHOUD
Als burgemeester van Houten, leerde De Jong hoe kwetsbaar lokale democratie is. ,,Ze heeft onderhoud nodig. Je moet in de raad blijven praten over hoe je met elkaar omgaat, hoe je luistert en debatteert.”
In Houten lukt het de partijen vaak wel om over hun eigen schaduw te stappen, aldus De Jong. ,,Houten is hier nog steeds vrij goed in. Ook tijdens het pittige debat over de ambtelijk-politieke samenwerking van vorig jaar werd er over grenzen van coalitie en oppositie naar elkaar geluisterd, ondanks de spanning. Dat lukt niet overal.”
MENS CENTRAAL
Een andere les die De Jong leerde de afgelopen jaren was dat de mens centraal moet blijven staan, ook in de uitvoering van beleid. ,,We hebben in de toeslagenaffaire natuurlijk gezien dat dit niet altijd gebeurt, maar ook in de lokale situatie kunnen mensen soms vermalen worden in overheidsbureaucratie.” Houten beschikt over een actieve en betrokken samenleving. Dat is heel positief, aldus De Jong: ,,Inwoners zijn bereid te participeren en de gemeente maakt daar gebruik van.”
Democratie vraagt om inschikken en blijven denken vanuit de ander.
Toenemende individualisering en een consumptieve houding tegenover de overheid spelen ook in Houten een rol en de tegenstellingen zijn wel vergroot de afgelopen jaren, net als elders in Nederland. Toch nuanceert De Jong het beeld. ,,In Den Haag lijkt de tegenstelling vaak scherp, maar achter de schermen wordt ook goed samengewerkt. De media belichten vooral de conflicten, terwijl er ook veel constructief overleg plaatsvindt.”
GEZONDHEID
Zijn werk aan het landbouwakkoord moest De Jong in 2023 beëindigen nadat bij hem prostaatkanker werd vastgesteld. Inmiddels is zijn gezondheid goed. Hij is actief als zelfstandig adviseur en toezichthouder.
De Jong woont nog altijd in Houten. Zijn oproep aan zowel de politiek als inwoners is helder: ,,We wonen in een klein en vol land. We kunnen niet altijd onze zin krijgen. Democratie vraagt om inschikken en blijven denken vanuit de ander.” Zwevende kiezers adviseert De Jong: ,,Ook als je nog twijfelt op wie je stemt, bedenk dan wat het beste is voor heel Houten - niet alleen voor jezelf.”