'Denk je aan zelfdoding? [Praat] erover!'

28 januari 2025 om 09:32

Ze is altijd al een piekeraar geweest, vertelt Jelena. ,,Op school werd ik gepest. Dat begon op de basisschool, en werd op de middelbare school voortgezet.” Thuis kon ze niet echt praten over haar gevoelens, dat zijn ze in haar familie niet zo gewend. ,,Bovendien drinkt mijn vader veel, ook vroeger al. Dat maakt hem onvoorspelbaar, waardoor ik me niet veilig voelde. Er was ook vaak ruzie.”

SCHAAMTE Op de middelbare school had ze een vriendin die zichzelf sneed. Jelena nam het gedrag over, om maar iets te voelen. ,,Mijn vriendin had anorexia en haar ouders verweten me dat ik geen goede vriendin voor haar was. Toen knapte er iets in mij.” Ze raakte verder in de put, maar liet niet aan anderen blijken dat ze worstelde met haar gevoelens. Zelfs tegen vriendjes kon ze zich niet helemaal openstellen. ,,Ik schaamde me ervoor.”

PSYCHOLOOG In het laatste jaar van haar middelbare school stapte een mentor uit het leven. ,,Niemand op school begreep hem, maar ik wel.” Ook tijdens haar vervolgopleiding had Jelena het moeilijk. Het werd opgemerkt door een mentor, die haar doorverwees naar een vertrouwenspersoon. Zo begon het balletje te rollen. Een schoolmaatschappelijk werker zag dat er meer aan de hand was en raadde haar aan de huisarts te bellen, voor een verwijzing naar een psycholoog. ,,Ik ben in februari naar de huisarts geweest, en in september kon ik terecht bij de psycholoog. Ik heb in de tussentijd zoveel mogelijk gewerkt, ter afleiding. Het was in de coronatijd, dus er was niet veel mogelijk. Ik voelde me echt afgesloten van de wereld.”

GROEPSTHERAPIE De psycholoog hielp haar op weg, maar na een jaar wilde ze graag door met groepstherapie, dat heel waardevol bleek voor Jelena. ,,Ik zat met een groep mensen die met dezelfde gedachten en gevoelens worstelden. Ik voelde me daardoor meer begrepen en niet zo alleen.”

KICKBOKSEN Een jaar geleden heeft ze de therapie afgerond. Sindsdien gaat het een stuk beter. ,,Al merkte ik een tijdje geleden dat de sombere gedachten toch weer de overhand kregen. Er waren wat dingen voorgevallen, en het was druk op mijn werk. Ik heb in de zomer weken van 50 uur gemaakt.” Jelena is paramedisch veterinair. Ze houdt van haar baan, maar het is best zwaar, zowel mentaal als fysiek. Ontspanning en op tijd haar rust pakken zijn daarom belangrijk. Ze heeft naast haar werk meerdere hobby’s, die haar helpen bij het ontspannen. Ze wandelt bijvoorbeeld graag, en wil binnenkort het kickboksen weer oppakken.

PRATEN Jelena deelt haar verhaal in de hoop dat anderen er iets aan hebben. Ze vindt dat op school meer gesproken moet worden over somberheid, depressie en zelfdoding. ,,Zodat leerlingen weten waar ze terecht kunnen. Ik heb bijvoorbeeld nooit aan de huisarts gedacht.” Ouders, hulpverleners en onderwijzend personeel wil ze op het hart drukken om door te vragen, als ze vermoeden dat er iets is. Ook moet pesten worden aangepakt. Dat wordt door scholen wel gedaan, maar toch nog onvoldoende, zo blijkt uit Jelena’s verhaal. ,,Er is altijd wel iemand op school bij wie je terecht kan. Diegene kan je doorverwijzen voor verdere hulp.” Je kunt ook altijd 113 bellen, mailen of met ze chatten.

HULPVERLENER Wie krijg je dan aan de lijn? Dat kan bijvoorbeeld GZ Psycholoog Manon Merkus zijn, hulpverlener bij 113. Zo’n 500 keer per dag wordt contact opgenomen met 113, via de telefoon of de chat (www.113.nl).

BEGRIJPEN Goed kunnen luisteren en iemand de ruimte geven om zijn of haar verhaal te doen is belangrijk als hulpverlener. ,,De redenen waarom mensen denken aan zelfdoding zijn heel verschillend,” vertelt Manon. Ook de staat waarin men belt verschilt. Sommige mensen zijn heel rustig, anderen zijn juist paniekerig. We proberen echt te snappen waarom de situatie zo donker en somber is voor iemand. Dat heb je nodig om te begrijpen waar iemand behoefte aan heeft. Het kan zijn dat we mensen doorverwijzen naar de huisarts. Niet iedereen is daar echter al aan toe, of wil die stap zetten. Dan gaat het vooral om luisteren. Soms kunnen we mensen doorverwijzen naar een andere hulplijn, bijvoorbeeld als de zelfmoordgedachten met een bepaalde ervaring of problematiek samenhangen. Dat kan bijvoorbeeld als de gedachten gerelateerd zijn aan seksueel geweld.”

EENZAAMHEID 113 wordt regelmatig gebeld door mensen die worstelen met eenzaamheid. ,,Bij eenzaamheid denk je vaak aan (alleenstaande) ouderen. Maar ook jongvolwassenen kunnen hiermee kampen, zelfs als ze zijn omgeven door anderen. Een traumatische ervaring kan ook aanleiding zijn voor zelfmoordgedachten, evenals schuldenproblematiek. Er zijn zoveel verschillende oorzaken, er is niet één reden aan te wijzen waarom mensen denken aan zelfmoord.”

NAZORG Voor hulpverleners kan het omgaan met deze problematiek pittig zijn. ,,Daarom letten we goed op elkaar. We zitten in een open ruimte, en hebben goed zicht op elkaar. Elke dienst beginnen en eindigen we samen. Een floormanager is tijdens de dienst beschikbaar voor vragen of zaken waar je tegenaan loopt. Alles om ervoor te zorgen dat je dingen die je tijdens je dienst hoort, niet mee naar huis neemt.”

LUISTEREN Niet alleen mensen die kampen met zelfmoordgedachten kunnen 113 benaderen. Ook mensen uit diens omgeving kunnen bij 113 terecht voor hulp en ondersteuning. ,,We bieden bijvoorbeeld een gratis online training aan, waarbij je leert hoe je het gesprek met iemand die denkt aan zelfdoding kunt aangaan. Belangrijk daarbij is dat je echt leert luisteren, zodat iemand zijn of haar verhaal kan doen, zonder dat je direct lichtpuntjes oppert of in de oplossingen gaat zitten. Probeer weg te blijven van: morgen wordt het vast beter, of je hebt toch een leuke baan en een mooi huis? Dan heb je kans dat diegene weer dichtslaat en denkt dat hij of zij niet met zijn gedachten en gevoelens bij je terecht kan.”

CONTACT Denk jij aan zelfdoding? Neem 24/7 gratis en anoniem contact op met 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113 of chat op 113.nl.