'Kans op [kou] steeds kleiner'

3 december 2024 om 09:00

In oktober en november verschijnen doorgaans de eerste berichten over de winter. Niet zelden wordt een ‘horrorwinter' voorspeld. ,,Als je dat twintig keer achter elkaar doet, zul je best wel eens gelijk hebben,” relativeert Kuipers Munneke. Toch is het lastig om zo vroeg al iets te zeggen over het winterweer. Hoe komt dat? ,,In Nederland heeft het weer bijna geen ‘geheugen’ – het weer over drie weken hangt niet af van hoe het weer nu is. Daarom kunnen we geen weersverwachting maken voor een aantal weken vooruit. Dat geldt niet overal, op plekken waar de oceaan grote invloed op het weer heeft, kun je vaker wat verder vooruit voorspellen. Dat geldt bijvoorbeeld voor plekken in de buurt van de Grote Oceaan. De temperatuur van het oceaanwater verandert niet zo snel, en daarom kun je het weer op die plekken met een grotere zekerheid voorspellen.”

MAANDVERWACHTING Overigens wordt geëxperimenteerd met weersvoorspellingen voor een wat langere periode, zoals een maandverwachting. ,,De uitkomsten zijn voor de dagelijkse praktijk net niet bruikbaar genoeg. Wanneer je kijkt naar de normale verwachting voor het winterweer, is de kans dat het warmer of kouder wordt dan het gemiddelde, 50 procent. Bij een berekening van een maandverwachting kom je bijvoorbeeld uit op een kans van 40 procent dat het kouder wordt, en 60 procent dat het warmer wordt. Dat zijn subtiele verschillen, maar voor mij persoonlijk zijn de verschillen niet concreet genoeg om deze mee te nemen in mijn weerbericht."

IJSFIETSEN Kuipers Munneke, geboren in 1980, heeft als kind behoorlijk koude winters meegemaakt. Hij herinnert zich nog goed hoe hij vroeger met vrienden over dichtgevroren vennetjes probeerde te fietsen. Hij groeide op in Zuidlaren. ,,Dat ligt vlakbij de Hondsrug. In het gebied vind je diverse ondiepe vennetjes. Als pubers probeerden we heel stoer over het ijs te fietsen.” Voor zijn kinderen, die inmiddels naar de middelbare school gaan, zijn sneeuw en ijs minder vanzelfsprekend. ,,Ze riepen van de week enthousiast ‘papa, papa, het sneeuwt!’ Ik reageerde lauwtjes – de sneeuw bleef niet eens liggen. Zo kun je zien dat zij een heel ander perspectief hebben, toen ik opgroeide waren sneeuw en ijs veel meer vanzelfsprekend.”

KLIMAATVERANDERING De oorzaak van de warmere winters is de klimaatverandering. Kuipers Munneke, ook glacioloog, heeft zelf ondervonden wat invloed van de klimaatverandering is op het ijs in de poolgebieden. De klimaatverandering baart hem zorgen en hij schuwt er niet voor het onderwerp in zijn weerbericht te benoemen. ,,Ik heb het niet elke dag over de klimaatverandering. Ik werk bij een nieuwsorganisatie. Zodra het weer nieuws is, zoals bijvoorbeeld bij extreem weer het geval is, leg ik wel duidelijk uit wat de oorzaken zijn van dit weerbeeld. Zo heb ik het onlangs bij de overstromingen in Spanje gehad over de invloed van klimaatverandering.”

ELFSTEDENTOCHT De klimaatverandering betekent niet dat het nooit meer koud kan worden in Nederland. Maar het met stijgen van de gemiddelde temperatuur, neemt de kans op koude winters steeds meer af, en vooral de kans op extreme kou. Daarmee wordt ook de kans op een Elfstedentocht snel kleiner. ,,Dertig tot veertig jaar geleden kon er eens in de acht a tien jaar een Elfstedentocht worden verreden. Nu is die kans geslonken tot wellicht eens in de vijftien jaar.”

POOLVORTEX De laatste jaren is het rond kerst meestal warmer dan in het vroege voorjaar. ,,Een zachte Kerst, dat is niet zo gek. Gemiddeld wordt het eind december overdag 7 graden. Kou in het vroege voorjaar, dat kan te maken hebben met de poolvortex. In het poolgebied hangt hoog in de lucht een bel met koude lucht. De temperaturen liggen daar op zo’n min 60 tot min 70 graden. Soms breekt zo’n bel tegen het einde van de winter uit elkaar. De extreem koude lucht kan dan naar Europa waaien. Vorig jaar merkten we dat eind februari, begin maart. Toen kregen we nog een koude periode, waarin mensen konden schaatsen.” Of dat dit jaar weer gebeurt is nog maar de vraag. Ook dit fenomeen laat zich lastig voorspellen.

SNEEUWLIEFHEBBER Kuipers Munneke kan het winterse weer wel waarderen. ,,Ik hoor bij het kamp van de sneeuwliefhebbers! Vanochtend was ik op de Veluwezoom, waar het afgelopen nacht gesneeuwd heeft. Het was een sprookjesachtig plaatje, ik waande me even in Finland.” Lang niet iedereen houdt van winters weer, weet hij inmiddels. ,,Ik dacht voorheen altijd dat iedereen de sneeuw en kou fantastisch vond. Na een korte steekproef onder collega's kwam ik erachter dat dit niet zo is. Ongeveer de helft vond het leuk, maar de andere helft zag vooral de nadelen van moeten krabben, gladheid en handschoenen die zoek zijn! De winter roept behoorlijk sterke reacties op, merk ik!” De weerman hoopt dat we dit jaar ook weer wat ijsdagen mogen verwachten. ,,Lekker buiten zijn, bijvoorbeeld om te schaatsen, en daarna binnen extra genieten van warme chocolademelk, dat is toch heerlijk?”