Niet snel aan de medicijnen: Afvallen? Pak eerst de oorzaken en je levensstijl aan

10 november 2024 om 16:45 Zakelijk

HOUTEN Medicijnen gebruiken om een paar kilo af te vallen en in een jurk te passen. Onzin, vindt hoogleraar obesitas en stressonderzoek Liesbeth van Rossum. Wel zijn er nieuwe behandelopties die specifiek bedoeld zijn voor mensen met ernstig overgewicht.

Naomi Heidinga

Mensen met een paar pondjes te veel kunnen op andere manieren gewicht verliezen. Voor mensen met serieus overgewicht bestaat er wel medicatie, maar zij beginnen doorgaans met een gecombineerde levensstijl interventie (GLI). Pas als dat niet werkt, of onvoldoende, wordt medicatie voorgeschreven. Maar het liefst pak je het probleem eerder aan, nog voor mensen overgewicht krijgen.

KRAAN DICHTDRAAIEN

Dat is hard nodig, zo blijkt uit onderzoek. Als we niets doen, heeft in 2040 zestig procent van de Nederlanders overgewicht, is de voorspelling. Nu al heeft de helft van de Nederlandse volwassenen overgewicht. Zo’n vijftien procent heeft obesitas. Dat drukt op onze gezondheidszorg; obesitas komt zelden alleen. De ziekte wordt gelinkt aan tweehonderd verschillende ziektebeelden, waaronder dertien kankersoorten. Preventie is daarom heel belangrijk. Daar ligt een taak voor de overheid, onder meer door het stimuleren van voldoende bewegen en het promoten van gezonde voeding. Ongezonde voeding zou minder aantrekkelijk moeten worden gemaakt, bijvoorbeeld door middel van een suikertaks. ,,De mensen die nu overgewicht hebben, kunnen daar echter niet op wachten en hebben daar ook niet voldoende aan. Die moeten nu worden geholpen”, aldus Liesbeth van Rossum, internist en hoogleraar obesitas in het Erasmus MC. ,,Met zoveel ongezonde voeding, die zo makkelijk beschikbaar is, staat de kraan open. Het spreekwoordelijke bad stroomt over, de overheid moet de kraan dichtdraaien. Het spreekwoordelijke bad zit echter vol mensen en dat moet nu worden aangepakt. Voor dit laatste is behandeling nodig en volstaat het niet om alleen de kraan dicht te draaien. Mensen met obesitas worden pas geholpen als er andere medische problemen zijn, maar die willen we juist voor zijn.”

WORTELS ETEN

Dat vraagt om een andere aanpak van zorgverleners. De tijd van ‘met het vingertje wijzen’ in het geval van overgewicht, is wat Van Rossum betreft ruimschoots voorbij. En toch wordt soms te makkelijk gedacht over het afvallen. ,,Met alleen worteltjes eten kom je er niet”, weet Van Rossum. Aan obesitas kunnen verschillende oorzaken ten grondslag liggen. Voor een succesvolle behandeling is het belangrijk de oorzaken eerst aan te pakken. Obesitas kan veroorzaakt worden door een combinatie van factoren. Zo kan men ongezond eten, te veel alcohol drinken, slecht slapen of te weinig bewegen. Maar ook medicatie, bepaalde ziekten en hormoonverstoringen kunnen bijdragen aan overgewicht, evenals psychosociale problemen. ,,In het geval van medicatie die leidt tot gewichtstoename is het belangrijk om te kijken of deze medicatie kan worden afgebouwd, of dat er alternatieven zijn die niet voor gewichtstoename zorgen.”  

Mensen met overgewicht kunnen thuis online een test doen op www.checkoorzakenovergewicht.nl, om te achterhalen wat de oorzaken van hun overgewicht zijn. Zo gaat men goed voorbereid naar de huisarts. Bij het bepalen van overgewicht wordt tegenwoordig overigens niet alleen gekeken naar je Body Mass Index (BMI), maar ook naar je buikomvang. Te veel buikvet is namelijk schadelijk voor de gezondheid.

LICHAAMSGEHEUGEN

Mensen met overgewicht worden eerst naar een GLI verwezen, waarbij men onder begeleiding van een coach aan de slag gaat. Deze behandeling wordt vergoed vanuit de basisverzekering en bestaat uit begeleiding bij gezond eten, bewegen, voldoende slaap en ontspanning. Deze interventie zorgt bij de meeste mensen voor gewichtsverlies, maar het aantal kilo’s dat men verliest is doorgaans beperkt. Dat heeft wellicht te maken met het feit dat het voor mensen met obesitas moeilijker is om blijvend gewicht te verliezen. ,,Stel, je hebt twee mensen die 80 kilo wegen en één daarvan heeft ooit 110 kilo gewogen. Dan is het voor de laatste veel moeilijker om op die 80 kilo te blijven. Dat heeft te maken met het lichaamsgeheugen.” De landelijke beweegnorm is hierop aangepast: mensen die obesitas hebben gehad en fors zijn afgevallen, moeten 200 tot 300 minuten per week bewegen om op gewicht te blijven. Voor mensen met een normaal gewicht ligt deze norm lager.

MEDICATIE

Pas als een GLI niet of te weinig zoden aan de dijk zet, komt men in aanmerking voor medicatie of een maagverkleining. ,,Er bestaan diverse gewichtsverlagende medicijnen. Ze hebben verschillende werkingen: sommige tabletten gaan ‘cravings’ tegen, andere spuitjes werken ontstekingsremmend en remmen de eetlust. Op dit moment worden twee typen medicatie vergoed, terwijl andere medicijnen nog worden beoordeeld door de gezondheidsraad. Daaronder ook een diabetesmedicijn, dat veel mensen nu gebruiken om af te vallen. Als obesitasmedicijn is de dosis van dezelfde werkzame stof hoger.”

Ook al staat de medicatie in de landelijke multidisciplinaire richtlijn, toch wordt deze nog niet door alle huisartsen voorgeschreven, weet Van Rossum. ,,Momenteel wordt gewerkt aan een nieuwe richtlijn specifiek voor huisartsen. Die wordt pas in 2025 verwacht en zal meer handvatten bieden. We hebben alvast een praktische samenvatting van de overkoepelende multidisciplinaire richtlijn gemaakt voor zorgverleners: www.behandelovergewicht.nl.”

Heb je overgewicht? Probeer te achterhalen wat bij jou de oorzaken zijn. Doe de test op www.checkoorzakenovergewicht.nl en ga naar de huisarts als je hulp nodig hebt bij het afvallen. Ook hier geldt echter: voorkomen is makkelijker dan genezen!