Opzet vragenlijst Ronde van Houten roept veel vragen op, cultuursector wordt kind van de rekening

4 oktober 2024 om 11:55 Politiek Tips van de redactie

HOUTEN De gemeente heeft een concept begrotingsadvies gegeven aan het college en de gemeenteraad over de bezuinigingen vanaf 2026. Daarin staat onder meer dat de bezuinigingsbereidheid op kunst en cultuur groot is. Dit doet vreemd voor, omdat in de eerste ronde van de burgerparticipatie juist gezegd werd dat er niet bezuinigd moest worden op deze sector. Houtens Nieuws zocht het uit en liep tegen veel meer vragen aan.

door Agnes Krijnen

Om de inwoners te betrekken bij de bezuinigingen, zette de gemeente de Ronde van Houten op, een uitgebreid participatietraject. Afgelopen voorjaar vond de eerste ronde plaats, met een online vragenlijst die 465 keer werd ingevuld en 200 gesprekken op straat. De tweede ronde bestond uit een kopgroepbijeenkomst met 30 mensen, een stakeholdersbijeenkomst met 60 mensen, 200 gesprekken op straat en een tweede online vragenlijst, die 427 keer ingevuld werd. 

NIET OF WEL BEZUINIGEN

Wie het logboek van dit hele traject op Houten Praat Mee bekijkt, ziet dat er verschil zit tussen de uitkomsten van de eerste ronde en die van de tweede ronde. Het grootste verschil is dat in de eerste ronde heel duidelijk wordt gemaakt dat op kunst en cultuur niet bezuinigd moet worden. De uitkomst van de 465 vragenlijsten is dat men het meest bereid is te bezuinigen op ambtenaren, recreatie en toerisme en duurzaamheid en energie. Het minst wil men bezuinigen op veiligheid, kunst en cultuur en zorg. 

Ook over de 200 straatgesprekken uit de eerste ronde staat in het logboek: ,,Kunst en cultuur werd regelmatig genoemd als een thema om zuinig mee om te gaan. Veel deelnemers gaven aan hierop niet te willen bezuinigen.” 

De antwoorden na de tweede vragenlijst waren heel anders, de bezuinigingsbereidheid zou voor kunst en cultuur juist hoog zijn. Het begrotingsadvies van de gemeente aan het college en de raad is hierop gebaseerd. De eerste ronde is in dit advies niet meegenomen. Navraag leert dat de eerste ronde ‘verkennend was bedoeld’. Ook bleek eruit dat ‘inwoners behoefte hadden aan meer verdieping en achtergrondinformatie om een goede inschatting te maken’.

VERGELIJKING

Daarom is in de tweede vragenlijst meer informatie gegeven over de verschillende sectoren waar op bezuinigd kan worden. Er is per thema uitgelegd hoeveel geld uitgegeven wordt, per inwoner. Ook is uitgelegd welk deel van de taken binnen deze sector wettelijk verplicht is, wat de invloed zou zijn op het Houtens DNA bij bezuinigingen en er is een vergelijking gemaakt met andere gemeenten. Deze informatie zou de inwoner moeten helpen bij het maken van een keuze, maar het lijkt vooral te sturen in een bepaalde richting. 

Vooral de vergelijking met andere gemeenten roept vragen op. Zo wordt Houten soms vergeleken met Lansingerland en De Bilt, soms met De Bilt en Raalte en Molenlanden en soms met Vijfheerenlanden en zelfs Fryske Marren. Waarom deze gemeenten gekozen zijn en waarom ze verschillen per sector blijft onduidelijk. De gemeenten zijn gekozen op basis van een rapport van Berenschot dat ooit gemaakt werd voor de formatie. Het is vertrouwelijk en kan dus niet ingezien worden door Houtens Nieuws en inwoners.

Op de vraag waarom dit rapport vertrouwelijk is komt via een woordvoerder het volgende antwoord: ,,... omdat het destijds door de directie voor intern gebruik is gemaakt. Het is niet met college of raad gedeeld.” Toch zei wethouder Vermeulen tijdens een persgesprek op 24 september: ,,Ik vertrouw op het onderzoek van Berenschot dat dit de juiste benchmarks geeft voor onze Ronde van Houten.”

RELATIEF

Met welke gemeente je vergelijkt is cruciaal, omdat het een heel ander beeld kan geven aan degene die de vragenlijst invult. Bij het onderdeel ‘gemeente’ is vergeleken met Lansingerland en De Bilt, die beiden meer geld uitgeven aan hun ambtenarenapparaat dan Houten. Als je met andere gemeenten zou vergelijken, krijg je mogelijk een heel ander perspectief. Andersom is bij het thema kunst en cultuur de vergelijking gemaakt met de gemeenten Vijfheerenlanden, Altena en Lansingerland. Allemaal geven ze minder aan cultuur uit dan Houten. Waardoor het beeld ontstaat dat Houten veel uitgeeft aan kunst en cultuur en de persoon die de vragenlijst invult dus eerder bereid is om hierop te bezuinigen. Waarom juist deze gemeenten zijn gekozen, is niet te achterhalen.

De eerste vragenlijst is het zuiverst, daar spraken mensen vanuit hun eigen behoefte en ervaring.

In de cultuursector in Houten is dit ook opgevallen. Ook zij hebben gevraagd om het rapport van Berenschot en tot nu toe niet gekregen. Zij hebben zelf andere gemeenten gekozen om mee te vergelijken, om te laten zien wat er dan gebeurt. Als je vergelijkt met Utrechtse Heuvelrug, Nieuwegein en Weert, die ongeveer evenveel inwoners hebben, geeft Houten juist relatief weinig uit aan deze sector. 

VERSCHILLENDE KEUZES

Al zou het niet de bedoeling geweest zijn, de werkwijze heeft wel invloed op de uitkomst. En dus op het begrotingsadvies. Een ander opvallend punt is dat de keuzes verschillen per thema. Bij elk thema heb je vijf keuzes, zoals te zien in de figuren bij dit artikel. Bij de thema’s gemeente, sport en zorg kun je kiezen tussen minder uitgeven, hetzelfde uitgeven, iets meer uitgeven, nog meer uitgeven of veel meer uitgeven dan nu. Drie van de vijf keuzes wijzen dus naar meer uitgeven. 

Bij het thema ‘gemeente’ lijkt Houten in dit plaatje relatief weinig uit te geven en wijzen drie van de vijf opties naar ‘meer uitgeven’ - Gemeente Houten

Bij de thema’s duurzaamheid, leefbaarheid en veiligheid zit de keuze ‘hetzelfde uitgeven’ logischerwijs in het midden en kun je twee stappen naar boven of naar beneden. Bij het thema ‘kunst en cultuur’, bestaat de optie om meer uit te gaan geven echter niet eens. De inwoner kan kiezen tussen ‘hetzelfde uitgeven’ of minder, in vier gradaties. 

ZUIVERST

Houtens Nieuws is niet de enige die kritisch naar de opzet van de vragenlijst kijkt. Vanuit de cultuursector is er al een WOO-verzoek ingediend bij de gemeente om de achtergrond van dit onderzoek uit te pluizen. Arjen Berendse, directeur van Theater Aan de Slinger, reageert namens de Cultuurtafel, waar ook de bibliotheek, vanHouten&co en HMC bij horen: ,,De eerste vragenlijst is het zuiverst, daar spraken mensen vanuit hun eigen behoefte en ervaring. De tweede vragenlijst is gestuurd, waarschijnlijk onbewust.” Ook hem viel op dat er lukraak gemeenten gekozen lijken te zijn om mee te vergelijken. ,,Dit zijn gemeenten met een lager voorzieningenniveau dan Houten. Dat is appels met peren vergelijken.” Hij kan wel andere gemeenten noemen die meer uitgeven aan cultuur dan Houten, maar ook dan zou vergelijken lastig zijn. ,,Het is heel moeilijk om gemeenten met elkaar te vergelijken, omdat iedere gemeente een eigen manier heeft om categorieën in te delen. Die vergelijking gaat altijd scheef. Dat is dus gewoon heel gevaarlijk.”

De afschrijvingen van het gebouw zijn op cultuur gezet, terwijl de school hier ook gebruik van maakt.

Berendse heeft ook problemen met het bedrag dat in de vragenlijst is genoemd wat er per inwoner aan kunst en cultuur wordt uitgegeven. En waarmee dus vergeleken wordt met andere gemeenten. Berendse: ,,Bij het bedrag dat voor cultuur genoemd wordt, is ook erfgoed opgenomen. Waarom is deze categorie niet apart benoemd? De totale afschrijvingskosten en kapitaalslasten van het theatergebouw drukken nu geheel op de kosten voor cultuur terwijl het theatergebouw voor de helft gebruikt wordt voor middelbaar onderwijs College de Heemlanden. De energiecompensatie van het Rijk, bedoeld voor sport, cultuur en welzijnsaccomodaties, is in zijn geheel geboekt op cultuur. Zo zijn er meer posten die gewoon onzorgvuldig verdeeld zijn. Dit beïnvloedt het beeld in de vragenlijst en daarmee de uitkomst.”

VRAGEN UIT DE RAAD

Ook vanuit de kopgroep en vanuit de gemeenteraad kwamen kritische vragen. David Jimmink van GroenLinks is ook benieuwd naar de gemeenten waarmee vergeleken wordt. Volgens hem lijken deze gemeenten niet op Houten. Hij sluit aan bij de voorbeelden die door de Cultuurtafel naar voren zijn geschoven, die juist meer uitgeven. Ook vraagt hij zich af waarom zaken zoals erfgoed, archeologie en het regionaal archief ook onder Kunst en Cultuur vallen. ,,Dat heeft natuurlijk niks met verbeteren van culturele vaardigheden van de bevolking te maken.”

Ook over de bedragen die genoemd worden in de vragelijst stelde Jimmink vragen, wat er per inwoner aan sport, zorg, cultuur etc uitgegeven wordt. Ook daar valt nog wel wat op aan te merken, volgens hem. Vooral de cijfers voor sport zouden niet kloppen. Ook zette hij op een rijtje welke tussentijdse conclusies de gemeente trekt uit de input van de vragenlijsten en gesprekken op straat. Die conclusies stroken lang niet altijd met de uitkomsten van de participatierondes. Net als Berendse, vindt Jimmink de tweede vragenlijst sturend. ,,Wat je als gemeente er als inputinformatie in stopt, krijg je er vaak ook als conclusie uit.”

FOUTEN HERSTELLEN

Jimmink vraagt het college dan ook of het proces Ronde van Houten gepauzeerd kan worden om fouten te herstellen, omdat met deze werkwijze de ‘participatieuitkomsten minder betrouwbaar zijn geworden’. Op 8 oktober is een bijpraatsessie van het college gepland. Op deze avond worden raads- en commissieleden bijgepraat door ambtenaren, met als doel het kennisniveau van de raad te verhogen. Jimmink heeft gevraagd een aantal dagen daarvoor de antwoorden te hebben. 

Daarna komt het concept begrotingsadvies uitgebreid aan bod. Een woordvoerder legt uit: ,,De komende tijd bespreekt het college het voorlopig advies, op verschillende momenten en met verschillende partijen, onder andere met de Kopgroep en de Jongerenraad. Ook volgt nog een Burgerpanel waarvoor het voorlopig advies input is.” Begin volgend jaar komt het college met een voorstel naar de raad voor een bezuinigingspakket. De gemeenteraad heeft daarover het laatste woord.