Duurzaam Eiland Schalkwijk: ‘Zet niet alleen in op meer waterwinning, maar ook op minder verbruik’

12 mei 2024 om 09:00 Achtergrond

SCHALKWIJK/HOUTEN Vitens heeft plannen om drinkwater te gaan winnen op het Eiland van Schalkwijk. Coöperatie Duurzaam Eiland volgt de ontwikkelingen op de voet. Bert Smit, voorzitter, ziet kansen en bedreigingen. ,,Onze grootste zorg is dat mensen niet op hun waterverbruik gaan letten zolang er voldoende aanvoer blijft. Schaarste is nodig om een gedragsverandering teweeg te brengen.”

door Agnes Krijnen

De provincie Utrecht verwacht in 2030 tegen een watertekort aan te lopen. Een van de oplossingen van waterbedrijf Vitens is op zoek gaan naar nieuwe locaties om meer water te winnen. De provincie Utrecht en Vitens trekken hierbij samen op. Het Eiland van Schalkwijk is een van de zoeklocaties. De provincie heeft Vitens geadviseerd onderzoek te doen naar de gevolgen voor onder andere het grondwater, de waterkwaliteit, de bodem en de natuur. 

Het Eiland van Schalkwijk is de enige nieuwe zoeklocatie die is aangewezen in de provincie Utrecht. Ook in Zuidelijk Flevoland wordt onderdoek gedaan. Er zijn al waterwinningsgebieden bij Eemdijk, Benschop en Groenekan. Vitens onderzoekt ook daar uitbreiding of vernieuwing mogelijk is. Ook onderzoekt Vitens of meer water opgepompt kan worden op de bestaande door een ruimere vergunning aan te vragen. 

VERSTERKEN

Coöperatie Duurzaam Eiland is vanaf het begin van het project betrokken en op de hoogte gehouden door Vitens, zo vertelt voorzitter Bert Smit. ,,We worden vanaf het begin af en toe bijgepraat.” De plannen van Vitens kunnen de ambities van de coöperatie in de weg zitten, maar ook versterken, zo zegt Smit. 

Schoon water uit de kraan. Vanzelfsprekend? Of toch niet? - Agnes Krijnen

,,Een nadeel is bijvoorbeeld dat daar waar water gewonnen wordt, omwonenden geen gebruik meer van de aardwarmte meer kunnen maken, om van het gas af te kunnen.” Toch ziet Smit ook kansen. ,,Op andere locaties combineert Vitens het winnen van drinkwater met het opwekken van duurzame energie, door het water te laten afkoelen en de gewonnen warmte te gebruiken voor de verwarming van woningen vlakbij. Misschien kan dit ook in Schalkwijk en in Tull en ‘t Waal, waar al een waterwinstation zit.”

Een woordvoerder van Vitens licht toe: ,,In Veenendaal is een systeem aanwezig waarbij warmte en koude uit het grondwater wordt benut voor het verwarmen van een zwembad en school. In Culemborg wordt het grondwater dat Vitens oppompt door een zakelijke partij (Thermo Bello) gebruikt voor een warmtenetwerk. In Amersfoort onderzoekt Vitens op dit moment de mogelijkheden om ook daar gebruik te maken van Aquathermie.” Of dit in Schalkwijk mogelijk is, wordt nog onderzocht.  

DOORSPOELEN MET SPA ROOD

Een groot bezwaar van Smit tegen de aanpak van Vitens is het gebrek aan aandacht voor maatregelen om water te besparen. ,,We weten allemaal dat we teveel water gebruiken. Er zijn nog steeds heel veel tuinen bestraat en de meeste wc’s worden doorgespoeld met Spa rood. Als we een watertekort gaan oplossen door meer water te winnen, gaan mensen ook geen actie ondernemen.”

Pas als de prijs van water stijgt, gaan mensen hun auto met regenwater wassen.

Vitens besteedt wel aandacht aan bewustwording, met een doorlopende campagne. Ook de provincie Utrecht is in maart een bewustwordingscampagne gestart. Deze is behalve op schaarste, ook gericht op de kwaliteit van het grondwater. Als de bodem vervuilt, komt het drinkwater in gevaar. De podcast Water doet Leven is een van de onderdelen van deze campagne. Schaarste is nodig om een verandering teweeg te brengen, aldus Smit. ,,Die komt er vanzelf en dan zal ook de prijs gaan stijgen, net als bij gas is gebeurd. Pas dan gaan mensen echt investeren in ander watergebruik, door regenwater op te vangen en daarmee hun auto te wassen bijvoorbeeld.”

BODEMDALING

De plannen voor waterwinning hebben ter inzage gelegen bij de provincie. Hier kwamen verschillende bezwaren op binnen. Een van de bezwaren gaat over angst voor bodemdaling. De provincie antwoordt dat het risico hierop wordt onderzocht. Agrariërs zijn bang voor verdere restricties rondom het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. De provincie antwoordt dat Vitens de grond direct om de putten heen zal kopen en dat verder van de putten af waarschijnlijk geen restricties zullen volgen.   

De gemeente Houten volgt de ontwikkelingen op de voet. Zodra de precieze locatie bekend is, haakt de gemeente intensiever aan. Een woordvoerder van de gemeente Houten: ,,Afhankelijk van de werkelijke winlocatie zullen ook de mogelijkheden voor recreatie, natuurontwikkeling, versterken biodiversiteit, uitbreiden weidevogelgebieden en dergelijke worden meegenomen.”

WEIDEVOGELS

In Tull en ‘t Waal is de ervaring dat er kansen zijn. De woordvoerder: ,,Bij het drinkwaterwingebied in Tull en ’t Waal hebben zij Vitens) een weidevogelbeschermingsgebied gerealiseerd ter plaatse van hun wingebied.” Of de plannen voor waterwinning andere plannen doorkruisen, is nog niet bekend. ,,Die mogelijke beperkingen zullen worden beoordeeld als onderdeel van de milieueffectrapportage.