Oekraïners zijn nu een jaar in Houten, hoe verliep de opvang en wat zijn de plannen

3 april 2023 om 19:42 Maatschappelijk Tips van de redactie

HOUTEN Het is nu ruim een jaar geleden dat de oorlog in Oekraïne begon en er ook in Houten Oekraïense vluchtelingen kwamen. Goed om daarbij stil te staan met Gerald van der Linden en Ineke van Winden van de gemeente Houten. Er kwam veel op de gemeente af. Wat was de aanpak in het begin en hoe gaat het nu? Hoe kijken we naar de toekomst? De oorlog is helaas nog niet voorbij. 

door Hanneke van Leur - Meissner

Gerald van der Linden is Adviseur Veiligheid & Crisismanagement. De coördinatie van de coronacrisis had hij zojuist achter de rug toen de oorlog uitbrak en er ook Oekraïense vluchtelingen naar Houten kwamen. ,,In de opstartfase vanaf maart tot half juni waren de mensen in Houten direct erg begaan met de Oekraïners. Er waren veel initiatieven om mensen op te halen en op te vangen. De gemeente heeft toen besloten om dit crisismatig aan te pakken. Een kernteam met een aantal deskundige collega’s, bestuurlijk aangestuurd door de burgermeester, pakte dit op.”

Woonlocaties vanuit de gemeente waren er nog niet. Van der Linden: ,,Gelukkig heeft Van der Valk Hotel Houten toen kamers beschikbaar gesteld. Vervolgens hebben we gelijk een uitvraag gedaan om in beeld te krijgen wie er bereid was om Oekraïners op te vangen.” Nadat veel mensen bij gastgezinnen waren ondergebracht bleek er meer nodig. De ondersteuning van ‘vanHouten&co’ en van de gezamenlijke kerken in HoutenvoorHouten kwam gelukkig direct in beeld. Zo werd er van alles geregeld. Inschrijven in de Basisregistratie Personen (BRP) om vervolgens een BSN-nummer te krijgen, bankrekeningen moesten worden geopend, gezondheidszorg en onderwijs voor de kinderen werd geregeld, er moesten tolken komen, noem maar op.

Deze mensen hebben alles achtergelaten en hebben vaak familieleden verloren. De oorlog komt dan wel heel dichtbij.

Van er Linden: ,,Het geeft veel voldoening, dat je écht iets kan betekenen. We merkten dat het gezien werd als een gemeenschappelijke opgave. Natuurlijk voel je heel sterk het verschil met je eigen situatie. Deze mensen hebben alles achtergelaten en hebben vaak familieleden verloren. De oorlog komt dan wel heel dichtbij.”

OPVANGLOCATIES

In de zomer heeft Ineke van Winden, Projectleider Opvang Oekraïne bij de gemeente Houten, het stokje van Van der Linden overgenomen. Zij heeft eerder veel ervaring opgedaan met de opvang van migranten en vluchtelingen uit oorlogsgebieden. Ze is erg betrokken bij hun lot. Zo ging de crisismatige aanpak over in een meer projectmatige. De opvanglocaties van De Vuurtoren en Merantihout werden geopend en veel Oekraïners verhuisden van gastgezinnen naar deze adressen. Ook verzorgden nu vrijwilligers als contactpersoon veel van de ondersteuning. Zij werden op hun beurt weer ondersteund door de gemeente en ‘vanHouten&co’.

Van Winden ,,In die tijd was er ook een soort wildgroei. Er kwamen mensen bij gastgezinnen, zonder dat dit met de gemeente besproken was. Takecarebnb kwam op stoom. Zij zorgden ook dat mensen geplaatst werden. Het werd duidelijk dat er mensen bleven komen. Daarom ben ik in augustus gelijk begonnen met het regelen van nieuwe opvanglocaties. Na het verkennen van allerlei mogelijkheden zijn we nu aanbeland bij het aanpassen van een kleinere gemeentelijke woning voor tien mensen aan het Hofspoor en het ombouwen van een kantoorpand aan de Molen.”

Super, dat veel Houtense gezinnen mensen hebben opgevangen.

Het plaatsen van mensen blijft volgens Van Winden lastig. Het uitgangspunt is, dat mensen niet steeds hoeven te verhuizen van het ene gastgezin naar het andere en dat kinderen zoveel mogelijk op dezelfde plek blijven. Met de gezamenlijke inzet van de mensen in Houten, lukt het nog steeds. Maar de grens is echt in zicht. ,,We zitten helemaal vol. Er gaan op dit moment geen mensen terug. De situatie is gewoon nog steeds heel onzeker. Je weet niet zeker welke kant het opgaat, maar de kans dat er meer Oekraïners komen is groot. De hoogste prioriteit ligt daarom nu bij het realiseren van de twee nieuwe opvanglocaties. Eigenlijk willen we helemaal af van de opvang in gastgezinnen. Die hebben genoeg gedaan. We zijn ze ontzettend dankbaar. Super, dat veel Houtense gezinnen mensen hebben opgevangen. Maar dat is in principe eindig. We willen de mensen opvang bieden in gemeentelijke opvanglocaties. Wanneer we toewerken naar 80 nieuwe plekken in de nieuwe locaties kunnen we iedereen vanuit de huidige gastgezinnen opvangen. Tegelijkertijd monitoren we hoe de situatie met een eventuele nieuwe instroom zich ontwikkelt.”

HOE VERDER? 

Bij de start van de opvang is gezegd dat het voor twee jaar zou zijn. De huidige situatie dwingt om na te denken over de toekomst. Want hoe verder? Daarbij komt naar alle waarschijnlijkheid ook de gevolgen van de aankomende spreidingswet. Deze verhoogt de druk op de gemeentes om vluchtelingen en asielzoekers op te vangen.

Van der Linden: ,,We zitten nog steeds in een soort onduidelijke patstelling. Gaan Oekraïense mensen nog terug of blijven ze? Kiezen ze ervoor om te blijven, dan kun je denken aan het regelen van huisvesting en aan verdere integratie. Maar voor nu is dat nog te vroeg.”

Zij brengen hun eigen expertise mee. Dat moet sowieso gebruikt kunnen worden

Van Winden verwacht eigenlijk dat de meeste Oekraïners zullen blijven en dat er dus snel gewerkt moet worden aan een toekomstperspectief, dus aan inburgering en werk. ,,Zij brengen hun eigen expertise mee. Dat moet sowieso gebruikt kunnen worden. We werken nu aan taallessen bij een taalschool. Ik wil hierbij in ieder geval voorrang geven aan mensen die jong zijn en helemaal geen westerse taal spreken. Als je 25 bent en je zit met je duimen te draaien, zonder dat je je capaciteiten gebruikt, dan is dat niet goed. Ik vind het belangrijk dat mensen nu ook landen in de zin van het bevorderen van arbeidsparticipatie op hun eigen niveau.”

,,Huisvesting zal uiteindelijk breder aangepakt moeten worden. Want we hebben ook asielzoekers, en we hebben natuurlijk ook jongeren en oudere Houtenaren die huisvestiging nodig hebben.”

OEKRAÏNERS AAN HET WOORD

Houten heeft de Oekraïners dit eerste jaar een warm hart toegedragen. Dat valt op. De onzekere toekomst dwingt om verder na te denken over opvang en mogelijk over integratie of toch terugkeer. Oekraïners zelf geven aan dat zij ook graag hun maatschappelijk bijdrage willen leveren. Ondanks alle ellende die zij tijdens hun verblijf in Oekraïne bij de start van de oorlog en tijdens hun vlucht naar Houten hebben meegemaakt. De komende tijd vertellen verschillende Oekraïners hierover in ’t Groentje.

Op dit moment zijn er ruim 150 Oekraïners in Houten. Hiervan zitten 93 in de gemeentelijke opvang. De rest woont óf bij een gastgezin óf hebben particulier zelf iets geregeld. Er zijn ook enkele mensen die een goede baan hebben en die zelf een huis huren. Ongeveer een derde van de Houtense Oekraïners is jonger dan 18 jaar. Van de volwassen vluchtelingen heeft ongeveer de helft werk. De meerderheid van de vluchtelingen is vrouw. De laatste tijd is er ook weer een aantal mannen bij gekomen. Die zijn op de één of andere manier aan de dienstplicht ontkomen. De meeste mannen – tussen de 18 en de 60 - mogen het land niet uit. Gemeente Houten wil graag voor de zomer nog 80 gemeentelijke opvangplekken in gebruik nemen.