De carrière van huisarts Erica van Maanen: van keizersnedes in Zuid-Afrika tot palliatieve zorg in Odijk: van geboorte tot het overlijden

15 februari 2023 om 16:15 Mensen

ODIJK/HOUTEN Erica van Maanen (59) uit Houten was 24 jaar huisarts in Odijk en stopte hier in december vrij plotseling mee, toen haar contract niet verlengd werd. Haar carrière begon in Zuid-Afrika, waar ze ruim 1000 keizersnedes uitvoerde, en eindigde met een specialisatie in palliatieve zorg. Van Maanen: ,,Als huisarts begeleidt je mensen in alle fases van hun leven: van geboorte tot overlijden.”

door Agnes Corbeij

Na haar studie geneeskunde vertrok Erica van Maanen op 28-jarige leeftijd naar Zuid-Afrika. ,,In de kerk had ik als kind een keer een verhaal gehoord van iemand die als tropenarts gewerkt had. Dat verhaal was altijd blijven hangen, ik wilde ook iets in die richting doen.” Zes jaar werkte Van Maanen in een streekziekenhuis op het platteland van KwaZulu Natal. ,,We hadden 250 bedden, maar vaak veel meer patiënten. Op de poli kwamen dagelijks 200 mensen voor een consult.”

Als arts deed ze daar van alles: ,,In Nederland heb ik geneeskunde gestudeerd, in Zuid-Afrika deed ik naast het werk als tropenarts in het ziekenhuis ook de verdere specialisatie tot huisarts.” In die tijd, het was halverwege de jaren negentig, was AIDS een veelvoorkomend probleem. ,,De helft van de patiënten had AIDS in die tijd. En er waren nog geen medicijnen voor. We hebben daar ook een AIDS hospice opgezet.”

CHIRURGISCHE INGREPEN

Tijdens haar werk in Zuid-Afrika vond Van Maanen met name de verloskunde interessant. Als tropenarts deed ze daar de gecompliceerde bevallingen van stuitbevalling tot vacuümextractie, maar met name veel keizersnedes. ,,Ik had 4,5 jaar de afdeling verloskunde onder mijn hoede. Daardoor heb ik meer dan 1000 keizersnedes uitgevoerd.” 

Er was helaas veel sprake van geweld in de regio, dus steek- en schotwonden kwamen regelmatig voor.

Van Maanen overwoog in die tijd verder te specialiseren tot gynaecoloog, maar koos uiteindelijk voor de breedte van het vak in de huisartsgeneeskunde. In Zuid-Afrika deed Van Maanen ook andere chirurgische ingrepen. ,,Er was helaas veel sprake van geweld in de regio, dus steek- en schotwonden en ook wondinfecties en amputaties kwamen regelmatig voor.”  

Door deze chirurgische ervaring heeft ze in de huisartsenpraktijk later ook veel plezier gehad in het zelf doen van kleine chirurgische ingrepen waaronder de laatste jaren ook sterilisaties bij mannen. Dit laatste blijft ze op een andere locatie in de regio nog uitvoeren.

PRAKTIJKHOUDER

Alle ervaring uit Zuid-Afrika heeft Van Maanen meegenomen naar Odijk, waar ze eenmaal terug in Nederland via via terecht kwam. Ze kwam in 1998 bij huisarts Jan van Zwieten in de praktijk aan het van Haaftenplantsoen. Na drie jaar stopte Van Zwieten met de praktijk. ,,Toen nam ik de praktijk over. Ik was toen 1 van de 2 vrouwelijke praktijkhouders in de gemeente Bunnik. Nu zijn het bijna allemaal vrouwen.”

Eind 2002 verhuisde de praktijk naar het nieuwe gezondheidscentrum, waar deze nu nog gevestigd is. De huisartsenzorg zat toen iets anders in elkaar dan nu. ,,We hadden toen diensten voor de hele gemeente. Iedere vrijdag hadden we als praktijkhouders overleg, zodat we wisten wat we in het weekend konden verwachten. Daardoor kenden we allemaal alle chronische patiënten in de gemeente.”  

24-UURS ZORG

Tegenwoordig is dat meer gescheiden en doen huisartsen ook veel meer dan alleen zorg verlenen. ,,Als praktijkhouder ben je tegenwoordig ook deels praktijkmanager. De praktijken zijn groter en je hebt dus meer mensen in dienst. Er zijn ook meer parttime werkende huisartsen, dus de patiënt heeft te maken met meer verschillende gezichten. Een parttime werkende huisarts is weliswaar meestal 3 dagen in de praktijk maar door alle bijkomende taken werken ze toch zeker 45 uur per week.” 

Ook de maatschappij is veranderd. ,,Patiënten rekenen tegenwoordig veel meer op 24-uurs beschikbaarheid, waardoor de diensten op de huisartsenposten drukker geworden zijn in de loop der jaren.”

Joke en Marjon en ik deden samen alles in de praktijk, nu zijn er meer dan 15 mensen in de praktijk 

Toen Van Maanen begon in Odijk, had ze twee assistenten, Joke en Marjon. ,,Met zijn drieën deden we alles.” Joke als Marjon werken allebei nog steeds bij de praktijk. Daarnaast zijn er veel mensen bijgekomen. ,,Het team bestaat nu uit meer dan 15 mensen.” Er werken nu ook meer artsen bij de praktijk dan in de beginjaren en de praktijk is vanaf 2009 opleidingspraktijk voor huisartsen in opleiding die een jaar van hun opleiding in de praktijk werken. Daarnaast worden er ook assistentes en soms ook praktijkondersteuners opgeleid.

EUTHANASIE

Tien jaar geleden richtte Van Maanen zich meer op de palliatieve zorg. Ze deed een aanvullende opleiding en werd kaderarts palliatieve zorg in de regio. Ze is ook arts in het hospice in Houten, voor patiënten die geen eigen huisarts in de regio hebben. Daarnaast werkt ze als palliatief consulent en is ze SCEN-arts. ,,Dat is de arts die de beslissing tot een euthanasie moet beoordelen, nadat de eigen arts dat met de patiënt heeft overeengekomen en toetst of aan de wettelijke criteria voldaan wordt.”

Van Maanen is tevreden over de manier waarop euthanasie geregeld is in Nederland. ,,De wet die we hebben voldoet goed. Er kan heel veel. Ik zit sinds een half jaar ook in de toetsingscommissie die alle gevallen van euthanasie bespreekt. De overgrote meerderheid wordt heel zorgvuldig uitgevoerd.”

PALLIATIEVE ZORG

Veel aandacht gaat naar euthanasie, maar nog veel meer mensen krijgen te maken met palliatieve zorg: dat is de zorg die gegeven wordt vanaf het moment dat je weet dat iemand niet meer kan genezen. ,,De aandacht hiervoor groeit door de vergrijzing, dat is goed. Er is ook een nationaal programma opgesteld om eerder te signaleren dat palliatieve zorg nodig is en het gesprek eerder aan te gaan. Dit kan veel onrust besparen.” Over dit thema sprak Van Maanen al eerder in Bunniks Nieuws.  

Ik kreeg heel veel lieve reacties, ook kaartjes en cadeaus. Dat heeft me heel goed gedaan.

Van Maanen werkte nog twee dagen in de week in de huisartsenpraktijk, naast al haar werk in de palliatieve zorg en het onderwijs. ,,Odijk is een heel fijn dorp, met een gemengde bevolking. Dat maakte het zo fijn werken hier. Ik heb met veel mensen een warme band opgebouwd, soms met drie generaties van dezelfde familie.” Lange tijd woonde Van Maanen ook in Odijk. Sinds vier jaar woont ze met haar partner en dochter in Houten.

KAARTJES

Van Maanen had zelf nog geen plannen om te stoppen, ze was graag nog een aantal jaar werkzaam gebleven in Odijk. In januari werd een receptie georganiseerd waar patiënten afscheid van Van Maanen konden nemen. ,,Ik kreeg heel veel lieve reacties, ook kaartjes en cadeaus. Dat heeft me heel goed gedaan en ik wil mensen daar ook op deze plek ook nog hartelijk voor bedanken.” Kaartjes afgeven bij de balie van de huisartsenpraktijk kan nog steeds, die worden doorgestuurd. 

Over haar toekomst als huisarts heeft Van Maanen nog geen besluit genomen. ,,Ik weet nog niet of ik nog elders als huisarts in de reguliere huisartsenzorg in een praktijk aan de slag wil. De komende tijd houd ik het bij mijn werkzaamheden in de palliatieve zorg, het uitvoeren van sterilisaties bij mannen en het onderwijs geven aan huisartsen-in-opleiding. Ook wil ik meer tijd besteden aan hobby’s zoals wandelen, fietsen, fotografie en saxofoon spelen.”