De Kromme Rijn vertelt; kunstwerk ‘Rijn-Dam 1122’ om afdamming in beeld te brengen binnenkort onthuld
29 augustus 2022 om 09:09 HistorieWIJK BIJ DUURSTEDE Op 10 september 2022 is het dan eindelijk zo ver. Met een kunstwerk ter plaatse wordt zichtbaar gemaakt waar 900 jaar geleden de Kromme Rijn werd afgedamd. Dat gebeurde vanaf de coupure in de Beermuur tot voorbij het kasteelpark. Een tot dit jubileumjaar vrijwel onbekende geschiedenis wordt hiermee een voor iedereen toegankelijk verhaal.
Een groep van enthousiaste Wijkenaren ijvert hier al een aantal jaar voor. Te weten Frits van der Leije en Adriaan van Aelst, beide heren hebben zich vooral in de historie verdiept. Jos Soons sloot zich hierbij aan nadat hij stopte met zijn raadswerk. De creatieve Soons werd verantwoordelijk voor het ontwerp.
HERDENKEN VAN VIER VERHALEN Er zijn vier zaken die het kunstwerk, dat ‘Rijn-Dam 1122’ heet, gaat markeren. Als eerste de verdwenen duikersluis in de afdamming - een sluis die zijn belangrijkste watervoedende functie voor de Kromme Rijn verloor door de aanleg van het Inundatiekanaal in 1867. Deze sluis werd in 1465 in de dam aangelegd en verdween in 1986 tijdens de laatste dijkverzwaring. Eeuwenlang had degene die de sluis bediende veel macht. Ondanks de aanleg van het Inundatiekanaal bleek het toch nodig om af en toe wat water in te laten om de kasteelgracht en de singels in Wijk van vers water te voorzien.
Het kunstwerk wordt geplaatst op de plek van de voormalige duikersluis. Vroeger stond bovenop de duikersluis ook een peilhuisje. Ook dit huisje werd bij de laatste dijkverzwaring weggehaald.
Ten derde gaat het kunstwerk ‘Rijn-Dam 1122’ markeren waar de Neder-Rijn overgaat in de Lek, dat is ter hoogte van de eerste strekdam - ook iets wat de meeste mensen niet exact weten.
Maar bovenal gaat het monument mensen attenderen op de afdamming van 465 meter lang. Een dam die start bij de Beermuur ter hoogte van de (Waterpoort) in de Walmuur. Het einde van de dam ligt bij de Dijksingel. Het peilhuisje staat op de helft van de dam, en is in dat opzicht een uitermate geschikte plek voor een herdenkingsteken.
KUNSTWERK REFEREERT AAN PEILHUISJE Qua vorm refereert het kunstwerk aan het peilhuisje. Het is van corténstaal gesneden en is aan de stadszijde 2,8 meter hoog en aan de rivierzijde 2,5 meter. Mensen kunnen erin gaan staan. Aan de binnenkant komen borden met historische informatie.
Het geheel wordt op een grondplaat vastgeschroefd, zodat het tijdens de dijkverzwaring van de Lekdijk makkelijk kan worden verwijderd en daarna in het buitendijks talud op zijn definitieve plaats zal worden neergezet. Een woordvoerder van het waterschap zegt hierover: ,,Het idee is dat het monument na de versterking van dit deel van de Lekdijk een plekje krijgt bij een nog aan te leggen rustplek. Hoe die rustplek er precies uit gaat zien wordt nog uitgewerkt; we streven naar eenheid in de vormgeving van rustplekken langs de gehele Lekdijk in ons gebied.”
Foto uit 1935 van cafe met rechts van de weg het peilhuisje - Via Jos Soons
ONTHULLING OP 10 SEPTEMBER De onthulling van dit kunstwerk geschiedt op zaterdag 10 september om 11 uur tijdens Open Monumentendag. Burgemeester Iris Meerts, wethouder Wil Kosterman, historicus Ad van Bemmel en Hoogheemraad Els Otterman zullen hierbij aanwezig zijn.
Jos Soons heeft met Stadsbrouwerij de Dikke voor deze gelegenheid een speciaal bier ontwikkeld dat ‘Dikke Dam 1122’ heet. Jos Soons: ,,In die tijd dronken mensen nog geen bier, alleen wijn - daarom hebben we een soort tarwewijn ontwikkeld, een hoppig bier van 9,5 procent.”
Het monument komt tot stand met financiële steun van de gemeente Wijk bij Duurstede, de Wijkse Stichting en het Ondernemersfonds, maar de financiën zijn nog niet rond dus er worden nog fondsen aangeschreven. Het waterschap HDSR betaalt niet mee, terwijl het toch een belangrijke icoon uit de waterschapsgeschiedenis markeert.
Tekening van inlaatsluis uit 1955 door Johannes de Kruijf - Via Jos Soons
AFDAMMING MOGELIJK ZICHTBAAR GEMAAKT IN STRAATWERK LANGS DE DAM Een woordvoerder van het waterschap zegt dat nog niet bekend is, of en hoe de afdamming zichtbaar wordt gemaakt binnen het dijkverzwaringsproject Sterke Lekdijk. Idee is om de afdamming in het straatwerk of de asfaltering van de weg over de Lekdijk langs de dam zichtbaar te maken - met een kleur of een reliëf. ,, We bekijken hoe en of we, naast het monument, nog op een andere manier de dam beter zichtbaar kunnen maken. Bijvoorbeeld via een markering in de weg. Dit moet nog nader vorm krijgen.”
door Kuun Jenniskens
In de PREMIUM zomerserie De Kromme Rijn vertelt publiceren we artikelen over de afdamming van de Kromme Rijn in 1122 en alles wat daarmee samenhangt. Voor een groot deel van de artikelen geldt dat ze zijn overgenomen uit het magazine ‘De Kromme Rijn vertelt’, een initiatief van Museum Dorestad. Het eerste artikel verscheen op 11 juli en is een introductie op de serie. Gevolgd door deze vijf verhalen: Een dam in de Rijn én een rel in Utrecht; Lekdijk, de belangrijkste rivierdijk van Nederland; Zorg voor de Lekdijk door de eeuwen heen; Langbroek, het moeras getemd; Een zeldzaam goed bewaard gebleven cultuurlandschap. Vorige week publiceerden we in deze serie over een nieuw boek over de afdamming van de Kromme Rijn. Bovenstaand artikel is het laatste uit de serie.
