Na bijna 70 jaar valt het doek voor Werkhovense ‘Winkel van Sinkel’ van Van Echtelt

29 november 2021 om 12:12 Winkels

WERKHOVEN Op de etalageramen hangen posters met ‘Opheffingsuitverkoop’. Anton van Echtelt sluit op 31 december 2021 de deuren van de winkel die zijn vader op 1 januari 1953 opende. Absolute verkooptopper zijn wafelijzers, en bij sneeuw een mooie houten slee. Een verhaal van marskramers die met paard en wagen boeren afreisden, maar inmiddels ook van hedendaagse bezorgers die in Werkhoven af en aan rijden, om internetaankopen die met één muisklik worden besteld, aan huis te bezorgen. 

De familie Van Echtelt streek eeuwen geleden in Werkhoven neer. Het was Otto van Echteld (geboren 1729 of 1730) die zich als hoefsmit in het dorp vestigde. Opgevolgd door Jan (geboren 1766) en nog weer een Jan, en Bernardus (geboren 1864). Allemaal hoefsmeden op de Ambachtstraat. Die laatste kreeg 8 kinderen, Bernardus en zijn vrouw overleden op jonge leeftijd. Anton ervaart hen als de grondleggers van zijn winkel, ook al heeft hij zijn opa en oma nooit gekend. 

KACHELSMITBEDRIJF Anton’s vader Toon is de jongste zoon van Bernardus. Toon (geboren 1911) startte op 1 januari 1953 op de Herenstraat 1 een ‘Kachelsmitbedrijf, metaalbewerkingsbedrijf, en een kleinhandel in huishoudelijke artikelen, glas, keramiek en elektrotechnische artikelen’ - zo staat het in het register van de Kamer van Koophandel omschreven. In het woonhuis bij de winkel groeiden zijn 7 kinderen op, het magazijn bouwden ze zelf. De moeder van Anton had al een kleine winkel aan huis. Zij nam mensen mee naar de ‘winkelzolder’ - die nu wordt gebruikt als magazijn - en had een vitrine met sieraden en kop en schotels. Luxe artikelen om cadeau te kunnen geven.

Links Toon van Echtelt met kinderen, buurkinderen en paard Bels - Familie archief

Andere kinderen van Bernardus waaierden uit over de omgeving. In Bunnik zat Ot en in Cothen Jan. De broers van Toon deden in kachels. Op het platteland was nog geen gas, dus zij leverden naast kachels ook oliestook. Joop nam de smederij in Werkhoven over, wat later Metaal Van Echtelt werd en naar Wijk bij Duurstede verhuisde. Het bedrijf aan de Ambachtstraat sloot een aantal jaar geleden haar deuren. 

ANTON START IN 1977 Op 1 januari 1977 nam Anton (geboren 1942) de winkel van zijn vader over. Voor die tijd was de zaak door zijn vader al flink verbouwd. Op 1 februari 1969 werd dat met een openingsfeest gevierd. Door de pui naar voren te schuiven was de winkel groter geworden. Ook kwam er een nieuwe inrichting. Anton was tot diep in de nacht bezig geweest om de winkelstellages, die uit Zweden kwamen, op tijd voor de opening in elkaar te zetten. 

De feestelijke opening in 1969, met 2e van links Anton - Familie archief

Dit winkelinterieur is tot op heden niet veranderd. De stellages uit 1969 staan er - 52 jaar later - nog steeds en functioneren prima. Zoon Antoine wil, als de uitverkoop voorbij is en deuren op 31 december 2021 sluiten - die mooie dikke planken graag mee verhuizen naar zijn nieuwe woning in Utrecht. Een mooie herinnering aan de plek van zijn jeugd. Ook in het woonhuis van het echtpaar - waar zij drie kinderen kregen - is in al die jaren weinig veranderd.

Het winkelinterieur is sinds 1969 niet gewijzigd - Kuun Jenniskens

MARSKRAMER De vader van Anton was marskramer van beroep. In de regio - Benschop, Lopik, IJsselstein - reisde hij boeren af. Met huishoudelijke artikelen zoals kop en schotels, pannen, bestek. Maar ook met spullen voor het boerenbedrijf: gereedschap, koetouwen en palen voor heiningen. Boeren gingen in die tijd niet of nauwelijks naar winkels, zij waren druk met het bewerken van het land en met het verzorgen van hun vee. 

Toon van Echtelt als marskramer - Familie archief

Anton vertelt dat zijn vader Toon als jongste van het gezin de eerste tien jaar van zijn leven werd ondergebracht bij een oom in Benschop. Dat had ook te maken met de vroegtijdige dood van de ouders van de jonge Toon. Toen Toon terugkeerde naar Werkhoven was zijn oudere broer Joop al helemaal ‘gesetteld’ in de smederij. ,,Voor pa was er weinig te doen”, vertelt Anton. ,,Toen dacht ie, ik mot ook wat, en is hij langs de boer gegaan met venten. Het vak leerde hij van oom Dirk, die al marskramer was en ooit was begonnen met een kinderwagen vol artikelen. Later werd dat een hondenkar en vervolgens kwam er een paard.” Pa stelde wel een voorwaarde, zegt Anton: ,,Ik wil beginnen als marskramer, maar dan komt er wel een ander paard. Dit paard is veel te lui, dat schiet niet op!” Bels werd aangeschaft, dat was een zwarte hit. ,,Een hit kon het langer volhouden, wat nodig was als je naar Benschop of IJsselstein wilde”, zegt Anton.

MET PAARD EN WAGEN Anton ging als jochie vaak met zijn vader Toon mee de boer op. ,,Ik kan me herinneren, ik was denk ik een jaar of 12, dat ik met hem bij Schalkwijk reed. Daar hoorde ik het getsjuk van de boten. Het was donker, ik keek naar mijn vader, en die was in slaap gesukkeld. Maar die hit liep zo naar huis, dat beest wist precies de weg.”

Vader Toon van Echtelt met Bels en broer Leo - Familie archief

Zijn vader verbleef soms langere tijd in Benschop: ,,Hij had daar een plek waar hij ook het paard kon onderbrengen. Na een week ging ie er weg met een tiet met geld.” Ontroerd: ,,Laatst waren we in Benschop en daar kenden ze mijn vader nog. Die was zeer geliefd, hoorden we.”

PAARD VAN SCHRIK IN DE SLOOT Zijn vader had een keer flinke pech. Het paard Bels schrok van een berg ijzer langs de kant van de weg. Met wagen en al vloog hij de wetering in. Anton: ,,Boeren schoten te hulp en maakten het paard los van de wagen, zodat het paard naar een stuk kon zwemmen waar het op de kant kon komen. De boeren takelden de wagen uit het water. Alle koopwaar was kletsnat geworden en stalden ze langs de weg uit om te drogen. De boeren vonden het zo erg voor mijn vader, dat ze al het spul hebben gekocht. Dat waren nog eens tijden.” 

Anton en zijn broer moesten soms spullen in Benschop nabezorgen: ,,Dan gingen we op zaterdagmorgen met paard en een brick vol spullen om 5 uur s’ochtends in het donker op weg. Met lampjes aan. In Jutphaas moesten we een brug over die vanwege de vorst spekglad was. Het paard gleed languit. Gelukkig mankeerde ze niks. We moesten een tweede brugdeel over - maar het paard weigerde. We kwamen op het idee om een koedek over de brug te leggen - toen ging ie wel.” Ria: ,,Een koedek kreeg een koe als ie gekalfd had, om hem te beschermen tegen de regen. Daar kwamen ze hier s’avonds ook voor achterom.” Anton: ,,Er liggen er nog steeds een paar.”

De jaren ‘60 - Familie archief

MET EEN D OF EEN T? Een ingewikkelde kwestie blijft onopgelost: is het Van Echtelt met een D of met een T? Een stapel papieren wordt op tafel gelegd. Op het kerkhof liggen opa en oma er met een D. De burgerlijke stand gebruikt in 1899 een T, in 1987 ook nog. Een familiestamboom gebruikt een D, net als een oom. De advertenties en het bonnenboekje van de winkel zijn met een D. Maar de kinderen van Anton en Ria gebruiken een T. Ria: ,,Op een gegeven moment hoorden we in Utrecht dat het met een T was en toen gingen we allemaal over naar een T.”  Anton zegt samenvattend: ,,Bij de gemeente zijn we met een T. Op de winkel met een D. Bij de belasting met een T. Op het kerkhof met een D.” Zoon Antoine: ,,Ik heb het opgegeven, hier komen we niet meer uit. Iemand is op enig moment een verkeerde afslag ingeslagen, maar we weten niet precies wanneer en hoe of waarom.” 

VEEL VERANDERD IN LOOP DER JAREN Zoon Antoine zegt dat een boer vanaf de jaren 80 zelf met de auto naar de winkel gaat. ,,Vroeger waren ze blij dat iemand naar de boerderij kwam, niet alleen voor de spullen maar ook als schakel met de bewoonde wereld. Dat sociale aspect leeft hier nog steeds. Sommige klanten komen alleen voor de koffie.” Ria: ,,Achterom is het bij ons altijd kermis - dat betekent dat de deur altijd los staat.” 

Inmiddels is er de internetgeneratie, die met één muisklik alles thuis laat bezorgen. Door bezorgers die binnen 1 of 2 minuten een pakket moeten hebben afgeleverd.

OPEL BLITZ NOG BEWAARD Na het paard en wagen kwam er een Opel Blitz - die staat nog precies op dezelfde plek achter in de schuur waar vader Toon hem in 1980 parkeerde. De vader van Anton stopte ook op 79 jarige leeftijd. Anton: ,,Mijn vader was 79, toen ging zijn Opel Blitz kapot en werd het een beetje gevaarlijk langs de weg.” Ria: ,,Beter gezegd, hij reed 60 op de snelweg. Bij bepaalde dingen moet je gewoon zeggen: schluss.”

Antoine opent de lades van de Opel Blitz waar zijn opa als marskramer mee de boer op ging - Kuun Jenniskens

TIJDPERK LIJKT VOORBIJ Anton van Echtelt sluit zijn winkel om meerdere redenen. ,,Mijn leeftijd speelt natuurlijk een rol. Maar ook dat er veel via internet wordt besteld. Als ik zie hoeveel pakketbezorgers er hier iedere dag door het dorp rijden.” Een tijdperk lijkt voorbij. Anton zegt dat ook zijn grossiers het bijltje erbij neergooien. ,,Ik kan nog maar bij drie toeleveranciers bestellen. Iedereen stopt ermee in onze branche.”

De vraag is wat voor branche de winkel van Van Echtelt eigenlijk is? Zoon Antoine zegt dat het vroeger in een krantenartikel is omschreven als een combinatie van Blokker, Bart Smit en Marskramer. Zijn moeder Ria: ,,Eigenlijk is het een winkel van sinkel, zo noemt iedereen het ook.” In een oude advertentie staat opgesomd: gereedschappen en draadartikelen (gaas), huishoudelijke elektrische en luxe artikelen. Anton: ,,Dat laatste zijn cadeaus, zoals een mixer, koffiezetapparaat, of een blender - dat was echt luxe vroeger.” Voor een breed scala aan artikelen kan men bij Van Echtelt terecht en dat is altijd zo geweest. ,,Geen vraag is eigenlijk te gek”, zegt Ria. 

INGEBROKEN In al die jaren is er wel eens wat gejat, en is er ingebroken. Zo werd een ruitje ingeslagen van het magazijn en toen zijn alle klompen gestolen, ook de kassalade werd meegenomen. Anton: ,,Ze hadden een klein jong door het raampje geduwd en een boor gestolen. De kassa vonden we later in de container van het bouwterrein hierachter (toen NieuwEyk werd gebouwd, red.). Alleen het kleingeld zat er nog in.”

Ria: ,,In principe kunnen we hier alles buiten laten staan en gaan we s’middags gewoon een rondje fietsen. Er is wel eens een spa en een doppendoos gejat, maar daarvoor ga je niet alles steeds achter slot en grendel zetten.”

De klompen achter in het magazijn - Kuun Jenniskens

Momenteel verkoopt Anton vooral tuingereedschap, huishoudelijke artikelen en speelgoed. Vroeger waren dat ook kachels, grasmaaiers, stofzuigers, wasmachines en koelkasten. Antoine: ,,Op dit moment krijgt pa zijn grootste omzet door de verkoop van tuingereedschap aan mensen die verderop een volkstuintje hebben.” Anton repareert ook gereedschap, zoals een steel zetten aan een spade: ,,Niet op zijn boerenfluitjes, maar echt origineel met klinken.” Als het sneeuwt komt het dorp om sleetjes en sneeuwschuivers. Anton: ,,Wat ik echt veel verkocht heb zijn wafelijzers - bij alles wat hier gebeurt in het dorp worden wafels gebakken. Daar heb ik er honderden van verkocht en die kosten tegenwoordig 90 euro.” 

MINDER KLANDIZIE Wat rest zijn zeker niet meer dan drie of vier klanten per dag. Op woensdagen is de winkel al gesloten. Ria: ,,De tijden zijn veranderd. Kijk nou naar moederdag of vaderdag, dan ging je s’ochtends de winkel in en s’avonds stond je er nog. Dan mocht je blij zijn als je ergens een snee brood naar binnen had kunnen werken, zo druk was het. Alles moest ook nog eens mooi worden ingepakt.” 

Anton en Ria gaan niet verhuizen: ,,We blijven hier lekker rommelen”, zegt Ria. Anton: ,,We hebben een grote tuin en werk zat. We zitten hier op een prachtige plek, als ik op bed lig zie ik de molen.” Fietsen is een gezamenlijke hobby, dus het komt wel goed.

WINKELBEL RINKELT STRAKS NIET MEER Tijdens het interview, dat in de woonkamer wordt gehouden, rinkelt af en toe de winkelbel. Gaat Anton van Echtelt dat geluid missen? Anton: ,,Daar kan ik wel aan wennen.” Antoine: ,,Tijdens de lockdown, toen de winkel dicht moest, vond pa dat stiekem wel fijn. Het ritme werd doorbroken en dat gaf de mogelijkheid om af te tasten hoe het zou zijn als de winkel voorgoed dicht ging.” Anton: ,,Je hoeft niet meer de hele tijd bij huis te blijven, dat is het voordeel.”

En dan is het straks 31 december, hoe voelt dat? Anton: ,,Dan is het gebeurd. Eind van het jaar stoppen we.”

Sinds half november is het opheffingsuitverkoop bij de Werkhovense winkel van sinkel - Kuun Jenniskens

door Kuun Jenniskens