Weidevogelbeheer Houten en Schalkwijk werpt vruchten af
14 september 2021 om 08:00 Natuur en milieuHOUTEN/SCHALKWIJK Weidevogels leven al eeuwen in Nederland, maar hebben het moeilijk. Om te voorkomen dat de grutto, de kievit en andere vogels uitsterven, is weidevogelbeheer onmisbaar. Ook in Houten en Schalkwijk zet een aantal mensen zich heel erg in om de weidevogel te behouden. Met succes.
In de gemeente Houten zijn twee gebieden aangewezen voor weidevogelbeheer. In 2014 kocht de gemeente een stuk grond op het eiland van Schalkwijk, genaamd De Kroon. Dit gebeurde ter compensatie van het verlies van weidevogels door de ontwikkeling van de Meerpaal.
STICHTING Werkgroep Weidevogelbescherming, onderdeel van Milieuwerkgroep Houten, heeft zich daar hard voor gemaakt. In 2015 richtten zij de Stichting Weidevogelbeheer Eiland van Schalkwijk op. Deze stichting pacht de grond van de gemeente en zorgt in samenwerking met veehouder Sturkenboom voor het beheer. Ben de Kruijff coördineert het beheer van De Kroon.
Zo’n 80 procent van alle grutto’s ter wereld broedt in Nederland. Daar moeten we dus goed voor zorgen
De Kruijff: ,,Dit weiland is van oudsher rijk aan weidevogels. Dat komt omdat er op conventionele manier geboerd is, niet heel intensief. Wij hebben de omstandigheden verbeterd door te vernatten en een vossenraster aan te brengen.” Het vernatten is gebeurd met de aanleg van een plasdras, een natte plek in het weiland. Weidevogels houden daarvan, voornamelijk omdat ze er voedsel vinden.
VERDUBBELING Naast De Kroon ligt een weiland dat in 2018 werd aangekocht door Vitens, zij gebruiken het voor waterwinning. De Kruijff: ,,Met Vitens hebben we hele goede afspraken kunnen maken, waardoor ook dat weiland aantrekkelijk is voor weidevogels. Dat zorgde bijna voor een verdubbeling van het oppervlak.”
De Kruijff is actief sinds het begin van de stichting. ,,Ik ben mijn leven lang al vogelliefhebber. In mijn puberteit ging ik voor schooltijd vanaf half vijf vogels kijken, het liefst zes dagen in de week. Het is ook onderdeel van onze nationale identiteit. De grutto is niet voor niks onze nationale vogel.” Volgens De Kruijff hebben we daarin een verantwoordelijkheid. ,,Zo’n 80 procent van alle grutto’s ter wereld broedt in Nederland. Daar moeten we dus goed voor zorgen.”
(tekst loopt door onder foto)
Een steeds zeldzamer wordend beeld in de Nederlandse polders: een grutto bij een grazende koe - Luc Hoogenstein
OUD LAND Iets dichter bij Houten, tussen het Amsterdam Rijnkanaal en De Rede, ligt De Hoon, het tweede stuk grond met weidevogelbeheer. Siebe Bonthuis woont in Houten en heeft ervoor gezorgd dat de gemeente hier ingreep. ,,Dit is het laatste stukje aan deze kant van het kanaal waar veel gebroed wordt. Dat is uniek. Het komt door de kwaliteit van de ondergrond, het is oud land, daar is niet veel mee gedaan wat betreft omploegen. Daar houden weidevogels van.”
Daarom ging Bonthuis in 2015 naar de gemeente. ,,Ik ben al twintig jaar actief bij de Milieuwerkgroep en die heeft nauw contact met de landschapscoördinator van de gemeente. Met hem heb ik dit opgepakt.” De gemeente maakte afspraken met de boer, in ruil voor subsidie werd er later in het jaar gemaaid, waardoor de nesten met rust gelaten worden en de jongen veilig kunnen uitvliegen.
BELANGEN Bonthuis: ,,Er is altijd sprake van botsende belangen. De agrariër wil een lage waterstand om met zijn machines het weiland op te kunnen en wil het gras maaien om in te kuilen voor zijn dieren. Wij willen een hoge waterstand, want dat is aantrekkelijker voor de vogels en we willen dat er later gemaaid wordt. Dat doet de agrariër nu, in ruil voor lagere pacht. De gemeente is eigenaar, dus die bepaalt.”
Net als op De Kroon, werden ook op De Hoon maatregelen getroffen om de grond aantrekkelijker te maken voor weidevogels, zoals vernatting, aanleg kruidenstrook, plasdras en een vossenraster. ,,Ook bestrijden we de zuring, distel en het perzikkruid. Dat doen we handmatig, dat kost veel tijd.”
(tekst loopt door onder foto)
Onze nationale vogel in volle vlucht - Luc Hoogenstein
VRIJE DAGEN Bonthuis werkt als GIS-specialist bij het waterschap. ,,Daar zit ik binnen, achter de computer. Deze hobby is heerlijk omdat ik buiten bezig ben. In het broedseizoen neem ik er ook extra vrije dagen voor.” De grutto´s op de Hoon doen mee in het langjarig onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Door middel van de vogels te ringen worden allerlei data verzameld die bij het onderzoek gebruikt worden.
Ieder voorjaar worden door de RUG een aantal teams naar Spanje/Portugal gestuurd om ringaflezingen te doen. Bonthuis: ,,De grutto’s verzamelen daar massaal op de rijstvelden wat een uitstekende mogelijkheid biedt om hun kleurringen af te lezen. Sinds een aantal jaar maak ik daar onderdeel van uit.”
BESTE JAAR Zowel De Kruijff als Bonthuis als vele andere vrijwilligers steken veel uren in het optimaliseren van de omstandigheden voor de grutto, kievit, tureluur en andere weidevogels. Dat werpt zijn vruchten af. In het jaarverslag van De Kroon is te lezen dat 2021 het beste jaar was voor de grutto sinds de oprichting van het weidevogelreservaat, met negen uitgevlogen jongen.
Ook op De Hoon hebben de inspanningen resultaat. Bonthuis: ,,Gemiddeld genomen in Nederland gaat het ieder jaar iets slechter met de weidevogel. Hier op de Hoon is het aantal paren en gezonde jongen stabiel. Er zijn zelfs meer kieviten.”
(tekst loopt door onder foto)
Tachtig procent van de grutto’s in de wereld broedt in Nederland - Luc Hoogenstein
Door de grutto te beschermen draag ik mijn steentje bij aan de natuur, het landschap, de wereld.
UITBREIDEN Het liefst zouden Bonthuis en De Kruijff het reservaat uitbreiden. Vorig jaar gaf de gemeente Houten het Collectief Utrecht Oost de opdracht hier samen met agrariërs een plan voor te maken. Dit collectief bestaat uit een groep agrariërs en andere landgebruikers die zich bezighouden met agrarisch natuur- en landschapsbeheer.
Ondanks de goede signalen, blijven de zorgen rondom weidevogels bestaan. De Kruijff: ,,Het is de vraag of het allemaal op tijd komt. De Eempolders bijvoorbeeld zijn veel belangrijker dan het Eiland van Schalkwijk. De aantallen weidevogels zijn veel hoger daar. De druk is er hoog.”
BIJDRAGEN De heren blijven zich er in ieder geval voor inzetten. Bonthuis: ,,De grutto vertelt mij hoe de natuur er in de wereld voorstaat. Door haar te beschermen, draag ik mijn steentje bij aan de natuur, het landschap, de wereld.” De Kruijff sluit zich daarbij aan: ,,Het baltsende geluid van de kievit en de grutto, dat geeft het ultieme voorjaarsgevoel. Dat wil ik ook voor mijn kinderen, kleinkinderen en de generaties die volgen.”
Bonthuis: ,,Het is mijn droom dat de veldleeuwerik terugkeert naar Houten. Dat zou betekenen dat het beter gaat met het biotoop en de weidevogels.”
door Agnes Corbeij