Precies toen de lockdown werd ingesteld, had Anneke een week vrij vanwege haar 43 jarig huwelijksfeest. Daardoor waren de protocollen rondom uitvaarten helemaal rond toen zij weer begon. ,,De eerste keer dat ik een afscheidsdienst in deze coronatijd telefonisch moest bespreken deed ik dat met kloppend hart", vertelt Anneke. ,,Het lukt me echter goed om de behoeften van nabestaanden aan te voelen en daarna alles via e-mail te regelen.” Omdat Anneke het persoonlijke contact mist, levert ze de rouwenveloppen persoonlijk af. ,,Dan kunnen we elkaar even in de ogen kijken. Hoewel deze werkwijze minder persoonlijk is, zijn de uitvaarten niet minder mooi.”

SPONTAAN In het algemeen is iedere uitvaart anders. Een van de verrassendste viel binnen deze coronaperiode. Voor een uitvaart met elf gasten stonden elf stoelen opgesteld richting de kist. ,,Na mijn welkomstwoord bij de microfoon nam de weduwe het over. Zij pakte haar papier erbij, negeerde de microfoon en hield haar toespraak rondlopend tussen de kist en haar familie. Vervolgens draaide een dochter haar stoel, waarop anderen volgden. Spontaan deelden zij hun herinneringen.” Door uitvaarten in kleinere kring, voelen mensen zich vrijer om te spreken en regelen meer zelf. Denk aan bloemen, de muziek en de teksten.

AANPASSINGEN Bij grote families kan niet iedereen erbij zijn, daarom zijn twee afscheidsdiensten na elkaar mogelijk. ,,Ook organiseren wij walk-throught condoleances. De kist staat dan centraal in de ruimte en de nabestaanden zitten aan de zijkant van de zaal. Bezoekers komen via de voordeur binnen, condoleren op afstand de familie, lopen langs de kist en kunnen via de achterdeur naar buiten.” Op die manier kunnen meer mensen afscheid nemen, terwijl wij het maximum aantal mensen dat binnen mag zijn in het oog houden. Een ander idee is herdenkingsdiensten te organiseren na de coronacrisis. ,,Ik hoor echter vaak dat men, door de mooie en waardige uitvaart, daar geen behoefte aan heeft. Anderen waren er via livestream bij.”

INTIEM Anneke kent ook stress. ,,Een afscheidsdienst kan maar één keer. Een fout is niet te herstellen. Zeker bij meerdere uitvaarten kort op elkaar, moet ik me goed focussen." Hoe groter families zijn, hoe beter Anneke informatie moet scheiden. Haar werk is echter bijzonder door alle verschillende mensen, wensen en ideeën. Na een uitvaart heerst er rust in het rouwcentrum. ,,Dat is een moment voor mezelf”, zegt Anneke.  

VERLEDEN Anneke is niet altijd uitvaartverzorger geweest en is niet in Nederland geboren. Haar vader kende als scheepskok veel landen. Hij vond Zuid-Afrika het mooist en de taal prachtig, daarom emigreerde hij met zijn gezin in 1956 naar Bloemfontein. Anneke werd daar in 1957 geboren en groeide op in Bethlehem, Zuid Afrika. Anneke vertelt: ,,Het was een streng land met een avondklok, schooluniformen, gescheiden klassen, strenge controles op haar- en roklengte en de apartheid. Bevolkingsgroepen moesten gescheiden leven, werken en recreëren.” Ze wist niet beter dan dat het normaal was. ,,Tot ik als vijftienjarige in Nederland kwam wonen”, zegt ze. ,,Een man met donkere huidskleur stapte in de bus, waarna ik er uit vluchtte. Dat iedereen hier samenleeft en gelijk is, wende snel."

TROTS Op haar zeventiende ontmoette Anneke John. Hij woonde bij haar om de hoek en waste altijd de auto als zij met haar moeder boodschappen deed. ,,Dat doet hij nu nooit meer”, zegt Anneke lachend. Op een dag kwam Anneke bij hem thuis en werd zijn vriendin. John werd niet door haar vader geaccepteerd, omdat hij een kunstbeen heeft. Het gevolg was dat Anneke vroeg uit huis ging en negentien jaar jong trouwde. ,,John, mijn drie zoons en vier kleinkinderen zijn mijn alles. Ik kook graag en hou van gezelligheid. Vier keer per week eten kinderen bij me en soms kookt één van hen als ik na een drukke dag thuis kom.” Een van haar zoons woonde met zijn gezin anderhalf jaar bij haar in. ,,De dag dat zij vertrokken vond ik verschrikkelijk. Ik wil het liefst iedereen bij elkaar.”

ONTMOETING Na het overlijden van haar moeder in 1991 raakte Anneke overspannen. Herinneringen en beelden van vroeger kwamen terug, zoals die aan haar Zuid-Afrikaanse hartsvriendin Blommie. Ze zocht en vond haar met hulp van het programma Adres Onbekend. Hun contact verliep in het Engels, want Anneke sprak geen Zuid-Afrikaans meer. Tot ze elkaar daar ontmoetten. ,,Bij het verlaten van het vliegtuig herkende ik de Afrikaanse geur. Een rollercoaster van emoties maakte zich drie dagen meester van me. Daarna sprak ik moeiteloos mijn moedertaal.” Wat ook verraste was dat ze zonder problemen de route, naar voor haar bekende plekken, nog steeds wist.

ONVEILIG Anneke werkte destijds bij Swipe, een directe verkooporganisatie die huisparty’s met huidverzorgingsproducten, vitamines en schoonmaakproducten organiseerde. Zij begon als consultant en promoveerde tot general manager. In Zuid-Afrika werden verschillende producten geproduceerd, daarom bezocht ze daar jaarlijkse conferenties en combineerde dat met een extra vakantieweek bij Blommie. Tien jaar lang trokken de twee met elkaar op tot Blommie overleed. ,,Ik heb nog steeds contact met haar familie. Ik was daar thuis. Vijf jaar geleden was ik er voor het laatst.” Anneke wil niet meer terug. Het is er gevaarlijk door moorden die gepleegd worden. Overal rondom en zelfs in huizen worden hekken ’s nachts gesloten voor de eigen veiligheid. ,,Voor wie daar woont is het normaal, ik voelde me echter gevangen en onveilig.”

EMOTIES In 2007 stopte Anneke bij Swipe. Zij mistte vernieuwing en had geen plezier meer in het behalen van targets. Zoekend naar werk, bezocht ze in 2008 een Open Dag bij uitvaartverzorger Monuta en startte een interne opleiding uitvaartassistente, gevolgd door de opleiding uitvaartverzorger. ,,Dit werk voelde als thuiskomen en kwam op het juiste moment op mijn pad. Ik werk vanuit mijn gevoel en kan me goed inleven in anderen door mijn eigen ervaringen met verlies van dierbaren, maar ook familieruzies. Het vormde me tot wie ik nu ben.” Anneke’s zoons vroegen haar hoe ze dit werk kan doen. ,,Ze noemden me een janksmoel." Het zijn juist die emoties die Anneke mens maken. Ze moest eens iets voorlezen en verloor vanuit emotie de controle over haar stem. ,,Ik bood achteraf mijn excuses aan. Men vond juist dat het de toespraak extra mooi maakte. Dit is wie ik ben. Het is goed omdat ik er dit gevoel bij heb.”

Irene van Valen