Waller wordt in 1848 Utrecht geboren. Zijn vader is gerespecteerd rechter en behoort uiteindelijk tot de 150 rijkste personen van de provincie. Het geld binnen de familie is vooral afkomstig van handel dat is vergaard in eerdere eeuwen. De Waller-familie levert ook bestuurders. En kennelijk doen ze het goed. Maar liefst vijf straten in Nederland zijn genoemd naar een Waller, waaronder in Houten de Burgemeester Wallerweg en in Rhenen waar de zoon van onze burgemeester dit voor elkaar kreeg.

Jacob Waller lijkt in eerste instantie in de voetsporen van zijn vader te kruipen. Hij studeert rechten, maar op zijn 26e kiest hij ervoor burgemeester te worden. Dat doet hij in Koudekerk aan den Rijn. Enkele maanden later trouwt hij met de 28-jarige Mary Watkins uit Wales en wordt hij plaatsvervangend kantonrechter in Woubrugge. Jacob en Mary krijgen twee kinderen; Herman en William. Beide zoons worden arts.

Lang blijft het gezin Waller niet in Koudekerk. In 1877 verhuizen ze naar Houten waar Jacob Waller burgemeester van Houten wordt. Hij is dan 28 jaar. Het dorp heeft een spiksplinternieuw gemeentehuis op de Brink, maar Waller laat een nieuw markant herenhuis bouwen. Dit herenhuis met koetshuis heet De Grund, staat aan De Poort en stond destijds buiten het dorp.

19e EEUW Houten is uitgestrekt in 1877. Het noordelijkste puntje is in Maarschalkerweerd bij de tegenwoordige Mytylweg in Utrecht. Het zuidelijkste puntje is de Hoeksedijk bij De Lek. Het zijn behoorlijke afstanden. Gelukkig heeft Waller een paard met koets. Toch zal het dagelijkse leven voor Waller zich in de kom van Houten afspelen. Elke dag wandelt hij naar zijn werk op de Brink. Doorgaans zijn er administratieve zaken te verrichten, want Waller is ook gemeentesecretaris.

Waller ontpopt zich in Houten als een echte bestuurder. Een man die opkomt voor het gemeenschappelijke belang. Hij zorgt voor verbetering van de wegen, die ’s winters niet altijd goed begaanbaar waren. De wegen die eigendom zijn van de aangrenzende landeigenaren, komen rond 1887 in het bezit van het Waterschap. Als voorzitter van het Waterschap kan Waller hier veel in betekenen. Ook voert hij het openbaar groen in. Sloten en poelen die zich tot in het dorp uitstrekten worden gedempt. Waller is daadkrachtig. Hij houdt geen lange toespraken met ingewikkelde woorden, maar handelt op het juiste moment. Zomers begint hij soms om 5 uur ’s ochtends. Een keer laat hij de gemeenteraad om 6 uur ’s ochtends aanvangen.

Houten verandert langzaam aan het eind van de 19e eeuw. De katholieke kerk aan de Loerikseweg krijgt het huidige kerkgebouw, windmolens verdwijnen en stoomgemalen komen ervoor terug. Ook wordt Fort bij ’t Hemeltje opgeleverd. Waller zorgt ervoor dat de stompe torenspits op de kerktoren in het dorp wordt vervangen door de huidige puntige spits. De bevolking is hier blij mee. Ook krijgt Houten een openbare school.

NIEUWE EEUW In de eerste jaren van de 20e eeuw zijn er veranderingen in het privéleven van Waller. Hij krijgt in enkele jaren tijd zes kleinkinderen, waarvan er één al na enkele jaren sterft. In september 1909 wordt hij onderscheiden als ridder in de orde van Oranje Nassau.

In 1910 wordt Houten aangesloten op het telefoonnetwerk. Waller krijgt ook telefoon. En dat is best handig voor een burgemeester. Zeker omdat er moeilijke jaren aanbreken. In 1914 start de Eerste Wereldoorlog. Nederland vangt Belgische vluchtelingen op en ook Houten krijgt er 84. Waller is voorzitter van het vluchtelingencomité. De Belgen slapen bij mensen thuis of in een school. Na een aantal weken trekken ze weer terug.

1917 is een heftig jaar. Er is schaarste en diverse zaken gaan op de bon. Waller kan de administratie niet meer aan en na 40 jaar krijgt hij een gemeentesecretaris. Het gemeentehuis op De Brink wordt hiervoor opgehoogd met één verdieping. Eind mei brandt in ’t Goy de smederij en wagenmaker af. De bevolking van ’t Goy is ontevreden over het gemeentebestuur en voelt zich in de steek gelaten door Houten. Ze schrijven een protestlied dat nog jaren te horen is op feesten en partijen. Waller kan er niet lang bij stilstaan. 10 dagen na de grote brand ontspoort de Koninklijke trein bij de Poeldijk. Houten is internationaal nieuws, omdat de Koningin in de trein zit. Een jaar later ligt Houten ziek op bed. De Spaanse Griep trekt langs, maar het dorp lijkt er goed mee weg te komen.

De telefoon heeft Waller zeker nodig wanneer hij in november 1920 wordt geroepen bij een roofmoord op een inwoner. Een 65-jarige vrouw is in huis overvallen, gevlucht en in de sloot door de overvaller gewurgd. Het is de derde keer dat Waller met moord in Houten heeft te maken. Dit keer krijgt de zaak landelijke aandacht.

LAATSTE JAREN In de laatste 5 jaar dat Waller burgemeester is krijgt Houten elektriciteit, waarbij de lokale distributie via een gemeentelijk elektriciteitsnet gaat. Ook wordt de Houtense veiling opgericht, waardoor boeren hun producten beter kwijt kunnen. In 1924 is Waller 50 jaar burgemeester. Hij had al aangekondigd dat hij geen groot jubileum wilde geven. In tijde van armoede die de jaren 20 kenmerkte, vond hij dat niet gepast. Bovendien was hij niet de man om zich te laten eren. De bewoners wisten van zijn wens, maar lieten deze kans op een feest niet gaan. In een onafgebroken stroom komt de bevolking van Houten naar de receptie toe. De commissaris der Koningin, Graaf van Lynden van Sandenburg is aanwezig en bevordert burgemeester Waller tot officier in de Orde van Oranje Nassau.

ONTSLAG Op 4 mei 1925 dient burgemeester Waller zijn ontslag in bij de Koningin. Hij verzoekt om per 18 mei te mogen worden ontslagen, in verband met zijn gevorderde leeftijd. Hij is op dat moment 76 jaar oud en 51 jaar burgemeester (waarvan 3 jaar in Koudekerk). Wethouder G.J. Vernooy wordt tijdens de overbruggingsperiode tot de komst van zijn opvolger loco-burgemeester.

Op 23 oktober 1925 wordt besloten om de weg die Waller gebruikte om op zijn werk te komen, de burgemeester Wallerweg te noemen. Tevens krijgt Waller een verhoging van zijn pensioen met 25 procent. Hij schenkt deze extra inkomsten aan de kerken en het armenfonds. Op 23 maart 1926 overlijdt Jacob Waller in zijn woning ‘De Grund’. Zijn vrouw verhuist naar een zoon in Amerongen en sterft een half jaar later. Beiden liggen begraven op de Algemene Begraafplaats aan de Ireneweg in Houten.

Fotocredit 
Foto burgemeester Waller: Regionaal Archief Zuid-Utrecht, Wijk bij Duurstede. Toegang 353 Topografisch-Historische Atlas Houten, Schalkwijk en Tull en ’t Waal, catalogusnummer 105202.

door Frank Magdelyns

Frank Magdelyns
Foto: Frank Magdelyns
Het grafmonument op de begraafplaats aan de Ireneweg