Frank Magdelyns

[HOUTEN] Het moet even wennen geweest zijn voor de inwoners van Houten in 1925. Na 48 jaar krijgen ze een nieuwe burgemeester. Harry Scholtens uit Leiden volgt dat jaar burgemeester Waller op. En Scholtens is een heel ander persoon. Hij is stil, teruggetrokken, verlegen en een halve wetenschapper. Hij had daarmee niet echt de ideale capaciteiten voor een burgemeester, maar hij wist wel de noodzakelijke verbeteringen in Houten door te voeren. In de 5,5 jaar dat Scholtens in Houten was, richtte hij de Houtense brandweer op en organiseerde hij de gemeentelijke archieven.

Scholtens die zich volgens sommige bronnen Hein liet noemen, heeft geluk bij zijn benoeming. De Utrechtse commissaris van de Koningin had bij de selectie de voorkeur uitgesproken voor de Nederlands Hervormde Karel Jan Gijsbert baron van Hardenbroek. Maar minister Ruijs de Beerenbrouck kiest voor Scholtens, vanwege zijn katholieke achtergrond. Daarmee wordt gehoor gegeven aan bij de wens van de Houtens wethouders A. Vernooij en G.J. Vernooij, die graag een katholiek persoon zien komen, waar ze de pet voor moeten afnemen.

GEPEST OP SCHOOL Scholtens is een lange man. Hij wordt in 1895 in Nuenen geboren als zoon van een notaris en groeit in Geertruidenberg. Op de lagere school draagt hij de bijnaam ‘Grote Harry’ en wordt het mikpunt van de klas. Na zijn schooltijd vervult hij de dienstplicht. Vanwege de Eerste Wereldoorlog betekent dit vier jaar mobilisatie. Na deze oorlogsperiode gaat hij rechten studeren. Eerst in Utrecht, daarna in Leiden. Vervolgens volgt hij colleges geschiedenis en specialiseert zich in het ontcijferen van oude handschriften. Want historie heeft zijn echte interesse.

Zijn eerste werkgever in 1921 is het ‘Centraal Bureau voor de Katholieke Sociale Actie’. Een organisatie die zich verzet tegen het ‘rode gevaar’; socialisme en communisme. Scholtens hoort thuis in de wereld van welgestelde gelovigen en het opkomende verzet van arbeidsklasse is in die jaren iets waar hij zich zorgen over maakt. Zijn hele leven zal hij moeite blijven houden met socialisten.

Wanneer Scholtens op 21 september 1925 in Houten wordt geïnstalleerd, is hij 30 jaar. Hij is vrijgezel en heeft ondanks zijn welgestelde afkomst niet de beschikking over veel vermogen. Scholtens is wel iemand met overtuiging en toont karakter op het moment dat het erop aan komt. Hij is principieel en formeel en weet zijn taak in Houten goed te volbrengen. Houten is achteraf een mooie springplank geweest in zijn carrière.

BRANDWEER Een van de eerste dingen die Scholtens oppakt is de oprichting van de Houtense brandweer. Dat was hard nodig, want in Houten ging het er niet zo georganiseerd aan toe als bijvoorbeeld in Schalkwijk, waar wel een vrijwillige brandweer was. Bovendien had de bevolking van ’t Goy sinds de brand van de smederij en wagenmakerij in 1917 openlijke kritiek op de slechte brandbestrijding buiten de kern van Houten.

Begin 1926 richtte de gemeenteraad onder aanvoering van burgemeester Scholtens een onderzoekscommissie op naar de brandbestrijding. Ongunstig was de uitgestrektheid van de gemeente, alsmede het ontbreken van water op veel locaties. In juli van dat jaar presteerde deze commissie het resultaat en de aanbevelingen van de commissie worden overgenomen. Zo wordt er een motorspuit aangekocht die in plaats van 200 liter per minuut met de handspuit, nu 750 liter per minuut kon spuiten en waar meerdere slangen aan konden worden gekoppeld. Deze motorspuit had de bijnaam ‘kleine vuurvreter’.

De taak van de brandcoördinator wordt weggehaald bij de veldwachter en belegd bij opperbrandmeester de heer Roelofsen. Ook wordt de vereniging vrijwillige brandweer Houten opgericht. 17 inwoners doen hier aan mee. De torenklok blijft in dienst voor de alarmering en in de nacht gaat dit door de brandweervrijwilligers persoonlijk te informeren. Iemand die brand aanmeldt ontvangt 3 gulden. Aan het eind van de zomer in 1926 is de Houtense brandweer een feit. Scholtens schroomt niet om zelf ook zijn handen uit de mouwen te steken. Wanneer op 15 juni 1928 op de Houtensewetering een boerderijbrand uitbreekt, helpt Scholtens mee met pompen.

TROUWEN Op 24 september in dat jaar trouwt Scholtens in Maastricht met Louise Regout uit Limburg. Het is een stijlvolle vrouw die het liefst op de achtergrond blijft. Wanneer hij half oktober 1928 terugkomt in Houten, wordt hij door de bevolking feestelijk ontvangen. Hun gezamenlijk huis is De Grund, dat na het overlijden van burgemeester Waller beschikbaar is gekomen.

Scholtens ontwikkelt zich in Houten als bestuurder. Hij is politiek actief in de Provinciale Staten, voorzitter van twee waterschappen en zit in diverse lokale en regionale besturen. Geschiedenis is een belangrijk item in het leven van Scholtens. Hij zal in zijn latere leven diverse historische publicaties op zijn naam zetten en een bijdrage leveren aan het vak. Hij ontdekt ook dat Houten zich niet houdt aan de archiefverordening uit 1918 en brengt het gemeentelijk archief in orde. Verder voert hij een omnummering door van de huisnummers in Houten. In die tijd werkte men niet met adressen, maar met huisnummers per wijk. Door de groei van het dorp was de indeling uit 1877 achterhaald.

In 1930 grijpt hij de mogelijkheid aan om feest te vieren. Aanleiding is dat Houten 400 jaar eerder een bestuur heeft gekregen in de vorm van schout en schepenen. Op foto’s van deze dag is de bevolking te zien met versierde fietsen op De Brink.

PLOTSELING VERTREK Op 18 februari 1931 kondigt Scholtens plotseling zijn vertrek aan. Hij wordt een hoge ambtenaar onder minister-president Ruijs de Beerenbrouck, die op dat moment met een derde kabinet bezig is. Binnen 10 dagen is Houten zonder burgemeester. Scholtens blijft 2,5 jaar in Den Haag. Daarna wordt hij burgemeester van Beverwijk. Daar blijft hij met uitzondering van de oorlogsjaren tot 1958 in functie. Ondertussen publiceert hij diverse artikelen op hoog niveau over de lokale historie. Op 1 augustus 1978 overlijdt hij. Hij wordt bijgezet in een crypte in een abdij in Mamelis (Vaals).

Bron: Scholtens en Midden-Kennemerland – A. Schweitzer / J. van der Linden (2005)
Fotocredits: Regionaal Archief Zuid-Utrecht, Wijk bij Duurstede. Toegang 353 Topografisch-Historische Atlas Houten, Schalkwijk en Tull en ’t Waal, catalogusnummer 49434.