De rioolwater metingen geven alleen trends aan. De cijfers laten zien waar meer besmettingen zijn. Omdat de deeltjes al voordat mensen klachten krijgen, en dus voordat mensen zich laten testen, in het riool zichtbaar zijn - hebben deze cijfers voorspellende waarde over waar zich een piek in corona besmettingen gaat voordoen, en wanneer het tij weer keert. Zo kan de overheid sneller ingrijpen om brandhaarden te voorkomen. De GGD en de veiligheidsregio kunnen alvast nader onderzoek doen of maatregelen nemen. Via het riool kunnen ook dalingen in infecties sneller worden opgemerkt dan in teststraten. In een golf zelf geven rioolwatermetingen nauwelijks extra informatie.

Het gaat om deeltjes RNA. Dat is een molecuul dat, net als DNA, bestaat uit een reeks aan elkaar gekoppelde nucleotiden. Het aantal deeltjes valt niet te herleiden naar specifieke personen, en ook niet naar het aantal mensen dat is besmet, omdat bij iedereen een infectie anders verloopt en een specifiek uitscheidingspatroon heeft.

GROOTSCHEEPSE OPERATIE Het is een grootscheepse operatie. Op alle 300 rioolwaterzuiveringen die Nederland rijk is, wordt er momenteel getest op coronadeeltjes. Sinds begin november zijn deze data goed te vergelijken, omdat ze op het dashboard teruggerekend worden naar 100.000 inwoners. Alle data vanaf begin september zijn hierop gecorrigeerd. 

Landelijk stond in de laatste week van oktober het gemiddelde op 722 RNA deeltjes per 100.000 inwoners. Op 13 september werden in Houten 63 deeltjes gemeten, op 7 oktober groeide dit snel door naar 629. Op 13 oktober zakte dit naar 220, om vervolgens toch weer te stijgen naar de 586 deeltjes in de laatste week van oktober. Inmiddels een maand later zakte het aantal naar 318, maar de afgelopen week verdubbelde het weer naar 760 deeltjes.

De trends worden beter te voorspellen als het aantal metingen verder op wordt geschroefd. Nu levert een rioolwaterzuiveringsinstallatie één maal per week meetgegevens aan, maar de waterschappen en RIVM zijn hard bezig zijn om vaker per week te gaan meten. Dat is een hele klus. Mensen moeten worden opgeleid, materiaal moet worden aangeschaft en bemonsteringsapparatuur worden uitgebreid.

De regio Utrecht kent 18 rioolwaterzuiveringsinstallaties - de laatste week van oktober stond het gemiddelde op 1394 deeltjes, daarna halveerde het naar 770. Half november steeg het het in de Utrechtse regio door naar 850. Dat dit meer is dan het landelijke gemiddelde van 570, kan te maken hebben met de uitbraak in Woerden waar al een tijdje hoge waarden van rond de 8000 worden gemeten.

HOE WERKT HET? Hoe gaat het in zijn werk? Vanuit de ruim 300 rioolwaterzuiveringsinstallaties verspreid over het land, gaan monsters van ongezuiverd rioolwater naar het RIVM. Het RIVM werkt hierin samen met de waterschappen, die de rioolwaterzuiveringsinstallaties beheren.  Er wordt 24 uur lang bemonsterd. Daarbij wordt rekening gehouden met hoeveel regenwater er binnenkomt, daar wordt op gecorrigeerd. Dit rioolwater wordt in een fles of vat gekoeld verzameld en hier wordt een monster uit genomen, dat naar het RIVM gekoeld wordt vervoerd om daar geanalyseerd te worden.

Als er virusdeeltjes in het rioolwater worden gevonden, betekent dit dat er stukjes van het erfelijk materiaal van het COVID-19 virus in het rioolwater aanwezig zijn. Dat is een signaal dat er mensen besmet zijn met het coronavirus van wie ontlasting in het rioolwater terecht komt. De aanwezigheid van deze stukjes zegt niets over besmettelijkheid van het rioolwater. 

Nederland is het enige land waar deze rioolwater metingen nationaal zijn uitgerold. Andere landen doen ook onderzoek naar coronadeeltjes in het riool, maar vaak gebeurt dat op enkele plaatsen of in enkele grote steden.

HOE GAAT HET BIJ BUURGEMEENTEN? Buurgemeente Bunnik piekte net als Wijk in de laatste week van oktober met 2244 deeltjes, zakte vervolgens, maar stijgt nu weer door naar 3340. Ook in Wijk bij Duurstede had men in de laatste week van oktober met een piek van 1120 te kampen. Sindsdien is het vrij stabiel laag in Wijk met rond de 300 deeltjes. Deze cijfers zijn te vinden op het coronadashboard.rijksoverheid.nl

door Kuun Jenniskens