Peter met zijn boek - op de plek waar hij als negen jarige leerde schaatsen. Nu woont hij daar.
Peter met zijn boek - op de plek waar hij als negen jarige leerde schaatsen. Nu woont hij daar. Irene van Valen

Zaterdagportret Peter Koch: ,,Stoppen met tekenen is geen optie”

Mensen Zaterdagportret

HOUTEN Tekenaar Peter Koch vindt het vaak lastig om te beginnen aan een tekening. ,,Echter op het moment dat ik begin, start de uitdaging en ontstaat kracht. Dan vergeet ik de wereld om hem heen.” In samenwerking met schrijver Frank Magdelyns bundelde hij 156 tekeningen tot het boek ‘Kijken naar Houten’.

Sinds de jaren tachtig illustreerde Peter ongeveer 40 kalenders. ,,Het was leuk om daaraan te werken”, zegt hij. ,,Ik werkte daarvoor samen met Leen de Keijzer en Otto Wttewaal. Alle drie maakten we een aantal tekeningen en zij schreven de teksten erbij.” Deze kalenders maakten zij in opdracht van de Rabobank en gemeente Houten. De tekeningen voor gemeente Houten werden eigendom van de gemeente en werden bewaard in het regionaal archief in Wijk bij Duurstede. Daar kon Peter dankbaar gebruik van maken voor het samenstellen van zijn boek.

SAMENWERKING Dit boek wordt uitgegeven in eigen beheer in de Historische Reeks Kromme-Rijngebied. Het positioneren van de 156 foto’s met teksten en een mooie balans daarin vinden is het werk van Peter zelf. Hij is vormgever. ,,Het kwam niet in me op om iets met mijn tekeningen te doen tot Frank me belde met het idee om ze te bundelen. Hij bood aan te helpen met de teksten. Naast de tekeningen in het regionaal archief, heb ik veel tekeningen thuis liggen.” Van alle tekeningen heeft Peter de digitale versie en de beschrijvingen in bezit. Die beschrijvingen vormden een leidraad voor Frank. Hij bezocht getekende locaties om extra informatie te vinden. ,,Frank bezocht bijvoorbeeld een boerderij en zag spijlen voor een kelderraam. Hij informeerde waarom die daar waren en hoorde van de bewoner dat daar vroeger een kaaskamer lag. Die spijlen beschermden tegen inbrekers.”

KALENDERS Leen de Keijzer en Otto Wttewaal zijn geen onbekende namen in Houten. Leen was een kennis van Peters ouders en werkte als timmerman bij de gemeente. Hij was geïnteresseerd in archeologie. Otto was archivaris bij de gemeente en deed grondvondsten op zijn landgoed, Wickenburg. Otto was weer een kennis van Leen. Door het verzamelen van postzegels en hun interesse in geschiedenis vonden Peter en Otto elkaar. Otto zag de tekeningen van Peter en vroeg hem om samen met Leen en hemzelf voor de gemeente een kalender te maken. Daarnaast vroeg Koos van den Heuvel, een goede kennis van Peters ouders, en werkzaam bij de Rabobank, om een kalender van Peters hand. ,,Later heb ik ook kalenders getekend voor de katholieke kerk als attentie voor alle vrijwilligers. Sommige kalenders waren verdeeld in twee of drie maanden per pagina, omdat 12 pagina’s te duur werd.” Iedere kalender had een eigen thema, zoals boerderijen of kastelen. Niet alleen Otto, maar ook Piet Heijmink Liesert schreef teksten voor de kalenders. Hij is een bekende Schalkwijker en schrijver van verschillende historische boeken.

AFKOMST Peter Koch is geboren in 1949 op de Pr. Bernhardweg in Houten. Hij is de oudste van twee zoons. Zijn vader kwam uit Hongarije en verhuisde als zevenjarige naar Nederland. In Hongarije heerste na de Eerste Wereldoorlog veel armoede en honger. Jonge kinderen mochten aansterken in een west Europees land. Peters vader kwam terecht in Nederland en woonde bij een leerkracht en zijn huishoudster. Met instemming van zijn ouders mocht hij als pleegkind in Nederland blijven. Na het overlijden van de onderwijzer werd hij opgevangen door diens huishoudster, die hem in haar gezin opnam als een zoon. Peters vader keerde niet terug naar zijn geboorteland Hongarije, maar is later genaturaliseerd als Nederlander.

TEKENINGEN Peter heeft zich door deze achtergrond nooit 100 procent Nederlander gevoeld en begrijpt het dat mensen in Nederland een beter bestaan willen opbouwen. Hoewel zijn vader nooit meer terugging, heeft Peter sinds 1971 Hongarije een aantal keer bezocht. Dat gebeurde naar aanleiding van een briefwisseling met familie daar. Na het wegvallen van bekende familieleden ging hij niet meer terug. Peters vader was melkcontroleur en hield stamboeken van koeien bij. Hij tekende er zelf schetsen van de dieren bij. Toen bleek dat Peter, inmiddels veertien jaar, erg goed tekende kreeg hij die taak. ,,Ik zat op de School voor Grafische vakken, met tekenen als hoofdvak. Mijn oom tekende ook en toonde zijn werk. Wij hadden nooit elkaars werk gezien, maar de herkenning was enorm. We gebruikten dezelfde tekenstijl.” Peter wist al heel jong dat hij van tekenen en vormgeving zijn werk wilde maken.

LOOPBAAN Hij startte als vormgever en illustrator bij uitgever Fibula van Dishoeck in Bussum dat onderdeel was van Unieboek, een uitgeverij die zich vele jaren later in Houten vestigde. Voor zijn sollicitatie ontwierp hij een vormgeving in de vorm van een dummy, een demonstratieboek. ,,Men zag blijkbaar dat ik gevoel had voor vormgeving, want ik werd aangenomen.” Peter bleef zes jaar werken in Bussum, waar hij zijn vrouw Els ontmoette. Vervolgens kreeg hij de kans om bij een andere uitgeverij promotie te maken en vertrok naar Baarn. Peter bleef 40 jaar lang werken voor verschillende uitgeverijen. Zelfs nu nog, al is hij gepensioneerd, werkt hij soms nog freelance voor een uitgeverij: ,,Dit werk is mijn hobby, daar wil ik niet mee stoppen.”

BAANTJER Door de jaren heen veranderde er veel. ,,Boeken werden eerst handmatig gemaakt: teksten en foto’s werden opgeplakt door de vormgever. Vervolgens fotografeerde een reprofotograaf het. Een ander monteerde alles tot grote vellen die naar de pers gingen. Nu werkt alles digitaal. Als ik iets af heb, gaat het direct naar de pers.” Zo werkt printing on demand. Peter kon goed meekomen met alle veranderingen. ,,Als je de basisprincipes van het werk begrijpt, maakt het niet uit of je handmatig werkt of met computerprogramma’s. Aan vormgeving en typografie ligt een basis ten grondslag die structuur biedt. Het gaat onder andere om het kennen van verhoudingen op de pagina, lettertypes en lettergrootte?” Peter werkte mee aan de Baantjer reeks. In overleg met schrijver A.C. Baantjer werd gezocht naar een nieuw ontwerp voor de cover. Het oude bleek niet pakkend meer. Na wat schetsen, werken aan het lettertype, letters die over elkaar lopen, outlining en andere aanpassingen ontwierp hij de basis voor een nieuwe layout voor de boekenreeks vanaf 1984. Als lid van de archeologische werkgroep ontwerpt Peter de affiches, boekjes, gidsen en folders die passen bij de tentoonstellingen op de archeologie zolder in het Oude Station. Medelid Pieter Frederiks schrijft de teksten. ,,Ik ben geen schrijver, gelukkig zijn anderen daar weer goed in.” Wat betreft tekenen volgde Peter in ieder geval altijd zijn hart.

door Irene van Valen

advertentie